Sơ đồ tư duy Ngữ văn lớp 11 học kỳ II

📝 Dàn ý chi tiết

Toàn bộ ý trên sơ đồ kèm giải thích, ví dụ — đọc lại trước khi làm đề.

1. 1. Tác gia Nguyễn Du (Bài 6)

   • Cuộc đời, sự nghiệp

     Nguyễn Du (1765–1820), hiệu Thanh Hiên; Danh nhân văn hóa thế giới. Sáng tác chữ Hán (Thanh Hiên thi tập, Nam trung tạp ngâm, Bắc hành tạp lục) và chữ Nôm (Truyện Kiều, Văn chiêu hồn).

   • Truyện thơ Nôm

     Tự sự kết hợp trữ tình, viết bằng chữ Nôm, chủ yếu lục bát; mô hình gặp gỡ – chia li – đoàn tụ; đề cao tình yêu tự do, khát vọng hạnh phúc.

   • Giao lưu và sáng tạo

     Văn học trung đại tiếp nhận văn hóa Trung Hoa, Ấn Độ nhưng chủ động “Việt hóa”. Truyện Kiều dựa trên “Kim Vân Kiều truyện” của Thanh Tâm Tài Nhân nhưng là sáng tạo mới.

   • Văn bản tiêu biểu

     • Trao duyên

       Kiều nhờ Thúy Vân thay mình trả nghĩa Kim Trọng; diễn biến tâm trạng phức tạp, lời độc thoại đau đớn.

     • Độc Tiểu Thanh kí

       Thơ chữ Hán; xót thương nàng Tiểu Thanh tài sắc bạc mệnh, trăn trở về số phận người tài.

     • Chí khí anh hùng

       Hình tượng Từ Hải với chí lớn “thênh thang”, khát vọng tự do (thực hành đọc).

2. 2. Kí (Bài 7)

   • Đặc điểm loại hình kí

     Văn xuôi phi hư cấu, dung hợp tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận, thông tin; gồm tùy bút, tản văn, phóng sự, kí sự, truyện kí, hồi kí, nhật kí, du kí…

   • Tùy bút, tản văn

     Tùy bút tự do, nghiêng về trữ tình, điểm tựa là cái tôi. Tản văn kết hợp tự sự, trữ tình, nghị luận, thể hiện quan sát tinh tế về đời sống.

   • Phi hư cấu và hư cấu

     Truyện kí kể người thật, việc thật nên phi hư cấu; yếu tố hư cấu tiết chế thể hiện ở cách tổ chức tư liệu, giọng điệu, ngôn ngữ kể.

   • Văn bản tiêu biểu

     • Ai đã đặt tên cho dòng sông? – Hoàng Phủ Ngọc Tường

       Bút kí về sông Hương ở nhiều góc nhìn (địa lí, lịch sử, văn hóa); cái tôi uyên bác, tài hoa.

     • “Và tôi vẫn muốn mẹ…” – X. A-lếch-xi-ê-vích

       Lời kể của những nhân chứng là trẻ em trong chiến tranh; sức mạnh của tư liệu thật.

3. 3. Văn bản thông tin (Bài 8)

   • Yếu tố hình thức

     Nhan đề, đề mục, sa-pô, sơ đồ, bảng biểu, chữ in đậm, in nghiêng giúp nắm nhanh thông tin chính.

   • Bố cục, mạch lạc

     Chủ đề (vấn đề chính), ý chính (thường nằm trong câu chủ đề), ý phụ (chi tiết bổ sung). Nhận ra ba yếu tố này để nắm cấu trúc văn bản.

   • Cách trình bày dữ liệu

     Theo trật tự thời gian, nhân quả, tầm quan trọng, so sánh – tương phản; nhận ra qua từ ngữ chỉ thời gian, nhân quả, thứ tự, so sánh.

   • Văn bản tiêu biểu

     Nữ phóng viên đầu tiên; Trí thông minh nhân tạo; Pa-ra-lim-pích (Paralympic): một lịch sử chữa lành những vết thương.

4. 4. Lựa chọn và hành động (Bài 9)

   • Văn bản nhiều chủ đề

     Một văn bản có thể có chủ đề chính và chủ đề phụ; sự đa dạng chủ đề làm văn bản đa nghĩa nhưng vẫn thống nhất.

   • Bài ca ngất ngưởng – Nguyễn Công Trứ

     Thể hát nói; lối sống “ngất ngưởng” – bản lĩnh cá nhân vượt khuôn khổ, tự hào về tài năng và nhân cách.

   • Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc

     Nguyễn Đình Chiểu (1861); tượng đài người nông dân nghĩa sĩ; kết hợp trữ tình và hiện thực, giọng bi tráng.

5. 5. Tiếng Việt

   • Lặp cấu trúc, phép đối

     Lặp cấu trúc: dùng câu, cụm từ cùng kiểu cấu trúc để nhấn mạnh, tạo nhịp (VD: “Buồn trông…” trong Kiều ở lầu Ngưng Bích). Đối: sóng đôi từ ngữ, câu để tạo tương đồng/tương phản.

   • Phá vỡ quy tắc ngôn ngữ

     Đảo trật tự cú pháp, kết hợp từ bất thường để tạo hiệu quả nghệ thuật. VD: “Xanh om cổ thụ tròn xoe tán” (Hồ Xuân Hương).

   • Phương tiện phi ngôn ngữ

     Hình ảnh, biểu đồ, bảng số liệu trong văn bản thông tin; cần chỉ ra thông tin và tác dụng.

   • Giải thích nghĩa của từ

     Dùng trực quan, trình bày khái niệm, nêu từ đồng nghĩa/trái nghĩa, hoặc giải nghĩa từng yếu tố rồi nêu nghĩa chung.

6. 6. Viết – nói và nghe

   • Thuyết minh về tác phẩm văn học

     Giới thiệu tác giả, hoàn cảnh ra đời → thể loại, bố cục, nội dung chính → nét đặc sắc nghệ thuật → giá trị, vị trí; khách quan, chính xác.

   • Thuyết minh sự vật, hiện tượng

     Đời sống xã hội hoặc tự nhiên: nêu đối tượng → đặc điểm, nguyên nhân, tác động → số liệu, ví dụ, phương tiện phi ngôn ngữ → nhận định, đề xuất.

   • Nghị luận về tác phẩm nghệ thuật

     Bài hát, bức tranh, bộ phim…: giới thiệu tác phẩm → phân tích nội dung và phương tiện biểu đạt đặc thù → đánh giá giá trị, cảm nhận cá nhân.

   • Nói và nghe

     Giới thiệu tác phẩm văn học, nghệ thuật; thảo luận, tranh luận và tranh biện về vấn đề đời sống: nêu luận điểm, phản biện, tôn trọng đối phương.