Sơ đồ tư duy Hoá học lớp 11 học kỳ II

📝 Dàn ý chi tiết

Toàn bộ ý trên sơ đồ kèm giải thích, ví dụ — đọc lại trước khi làm đề.

1. 1. Alkane

   • Công thức, danh pháp

     CₙH₂ₙ₊₂ (n ≥ 1), chỉ có liên kết đơn. Tên: vị trí nhánh – tên nhánh + tên mạch chính + ane: CH₃CH(CH₃)CH₃ là 2-methylpropane.

   • Tính chất vật lí

     Không tan trong nước, nhẹ hơn nước; C₁ – C₄ ở thể khí (điều kiện thường); nhiệt độ sôi tăng theo phân tử khối.

   • Phản ứng thế halogen

     CH₄ + Cl₂ →(ánh sáng) CH₃Cl + HCl; nguyên tử H ở carbon bậc cao hơn dễ bị thế hơn.

   • Cracking, reforming, cháy

     Cracking: C₄H₁₀ → CH₄ + C₃H₆. Cháy: CₙH₂ₙ₊₂ + (3n+1)/2 O₂ → nCO₂ + (n+1)H₂O, luôn có n(H₂O) > n(CO₂).

2. 2. Hydrocarbon không no

   • Alkene, alkyne

     Alkene CₙH₂ₙ (n ≥ 2) có một C=C; alkyne CₙH₂ₙ₋₂ (n ≥ 2) có một C≡C. But-2-ene có đồng phân hình học cis/trans.

   • Phản ứng cộng

     Cộng H₂ (Ni, t°), Br₂ (làm mất màu nước bromine), HX, H₂O: CH₂=CH₂ + Br₂ → CH₂Br–CH₂Br.

   • Quy tắc Markovnikov

     Cộng HX vào alkene bất đối xứng: H ưu tiên gắn vào C mang nhiều H hơn. CH₃CH=CH₂ + HBr → CH₃CHBrCH₃ (sản phẩm chính).

   • Trùng hợp, oxi hoá

     nCH₂=CH₂ → (–CH₂–CH₂–)ₙ (PE). Alkene, alkyne làm mất màu dung dịch KMnO₄.

   • Alk-1-yne với AgNO₃/NH₃

     Tạo kết tủa vàng: HC≡CH + 2[Ag(NH₃)₂]OH → AgC≡CAg↓ + 4NH₃ + 2H₂O. Dùng nhận biết liên kết ba đầu mạch.

3. 3. Arene

   • Benzene và đồng đẳng

     C₆H₆: vòng 6 cạnh phẳng, hệ electron liên hợp bền. Dãy đồng đẳng CₙH₂ₙ₋₆ (n ≥ 6): toluene C₆H₅CH₃.

   • Phản ứng thế

     Halogen hoá (xúc tác FeBr₃), nitro hoá (HNO₃ đặc/H₂SO₄ đặc): C₆H₆ + HNO₃ → C₆H₅NO₂ + H₂O.

   • Phản ứng cộng, oxi hoá

     Cộng H₂ (Ni, t°) → cyclohexane; cộng Cl₂ (ánh sáng). Toluene bị KMnO₄ oxi hoá khi đun nóng; benzene thì không.

4. 4. Dẫn xuất halogen

   • Khái niệm

     Thay nguyên tử H của hydrocarbon bằng nguyên tử halogen: CH₃Cl, C₂H₅Br, CH₂=CHCl.

   • Phản ứng thế nhóm –OH

     Đun với dung dịch NaOH: C₂H₅Br + NaOH →(t°) C₂H₅OH + NaBr.

   • Phản ứng tách (quy tắc Zaitsev)

     Đun với KOH/ethanol, tách HX; H ưu tiên tách ở C bậc cao hơn: CH₃CHBrCH₂CH₃ → CH₃CH=CHCH₃ (sản phẩm chính).

   • Ứng dụng, tác hại

     Dung môi, nguyên liệu tổng hợp PVC, thuốc trừ sâu; CFC phá huỷ tầng ozone.

5. 5. Alcohol và phenol

   • Alcohol

     Nhóm –OH gắn với C no; no, đơn chức, mạch hở: CₙH₂ₙ₊₁OH. Liên kết hydrogen làm nhiệt độ sôi cao hơn hydrocarbon tương ứng.

   • Tính chất của alcohol

     Tác dụng Na → H₂; tách nước (H₂SO₄ đặc, 170 °C) → alkene; CuO, t° oxi hoá alcohol bậc I → aldehyde, bậc II → ketone.

   • Polyalcohol

     Có từ hai nhóm –OH liền kề trở lên (ethylene glycol, glycerol): hoà tan Cu(OH)₂ tạo dung dịch xanh lam.

   • Phenol

     –OH gắn trực tiếp vào vòng benzene: C₆H₅OH. Tính acid yếu, tác dụng NaOH; với nước bromine tạo kết tủa trắng 2,4,6-tribromophenol.

   • Ethanol trong đời sống

     Xăng sinh học E5, cồn sát khuẩn; methanol rất độc. Đã uống rượu bia thì không lái xe.

6. 6. Hợp chất carbonyl

   • Aldehyde, ketone

     Aldehyde R–CHO (HCHO, CH₃CHO); ketone R–CO–R′ (acetone CH₃COCH₃).

   • Khử và oxi hoá

     NaBH₄ khử thành alcohol. Aldehyde bị oxi hoá bởi thuốc thử Tollens (tráng bạc), Cu(OH)₂/OH⁻ (kết tủa đỏ gạch Cu₂O); ketone thì không.

   • Cộng HCN, phản ứng iodoform

     Cộng HCN tạo cyanohydrin; hợp chất có nhóm CH₃CO– tạo kết tủa vàng CHI₃ với I₂/NaOH.

7. 7. Carboxylic acid

   • Cấu tạo, tính chất vật lí

     Nhóm –COOH; no, đơn chức, mạch hở: CₙH₂ₙ₊₁COOH (HCOOH, CH₃COOH). Nhiệt độ sôi cao hơn alcohol có phân tử khối tương đương.

   • Tính acid

     Acid yếu, làm quỳ hoá đỏ; tác dụng kim loại, base, oxide base, muối carbonate: 2CH₃COOH + CaCO₃ → (CH₃COO)₂Ca + CO₂ + H₂O.

   • Phản ứng ester hoá

     RCOOH + R′OH ⇌ RCOOR′ + H₂O (H₂SO₄ đặc, t°), là phản ứng thuận nghịch.

   • Điều chế, ứng dụng

     Lên men giấm: C₂H₅OH + O₂ → CH₃COOH + H₂O (enzyme). Dùng trong thực phẩm, dược phẩm, sản xuất tơ, chất dẻo.