Sơ đồ tư duy Lịch sử lớp 11 học kỳ II

📝 Dàn ý chi tiết

Toàn bộ ý trên sơ đồ kèm giải thích, ví dụ — đọc lại trước khi làm đề.

1. 1. Khái quát chiến tranh bảo vệ Tổ quốc

   • Vị trí chiến lược

     Việt Nam nằm ở nơi giao lưu, cửa ngõ ra biển của khu vực nên nhiều lần bị các thế lực bên ngoài xâm lược.

   • Nguyên nhân thắng lợi

     Tinh thần yêu nước, đoàn kết toàn dân; đường lối đúng, nghệ thuật quân sự sáng tạo (lấy ít địch nhiều, lấy yếu chống mạnh); vai trò của người lãnh đạo tài giỏi.

   • Nguyên nhân thất bại

     An Dương Vương mất cảnh giác; nhà Hồ không đoàn kết được toàn dân; nhà Nguyễn đường lối bảo thủ, sai lầm, không dựa vào dân.

   • Bài học lịch sử

     Củng cố khối đoàn kết toàn dân, “lấy dân làm gốc”, xây dựng tiềm lực quốc phòng, kết hợp quân sự với ngoại giao.

2. 2. Kháng chiến bảo vệ Tổ quốc tiêu biểu

   • Chống Tống năm 981

     Lê Hoàn chặn đánh quân Tống ở sông Bạch Đằng và Chi Lăng (Lạng Sơn), bảo vệ nền độc lập mới giành.

   • Chống Tống 1075–1077

     Lý Thường Kiệt chủ động tiến công trước, lập phòng tuyến sông Như Nguyệt, kết thúc bằng giảng hoà.

   • Ba lần chống Mông – Nguyên

     1258, 1285, 1287–1288; Trần Quốc Tuấn chỉ huy; kế sách “vườn không nhà trống”; chiến thắng Bạch Đằng 1288.

   • Chống Xiêm và chống Thanh

     Nguyễn Huệ thắng quân Xiêm ở Rạch Gầm – Xoài Mút (1785), đại phá quân Thanh ở Ngọc Hồi – Đống Đa (1789).

3. 3. Khởi nghĩa và chiến tranh giải phóng

   • Thời Bắc thuộc

     Hai Bà Trưng (40), Bà Triệu (248), Lý Bí (542), Mai Thúc Loan, Phùng Hưng (thế kỉ VIII), Khúc Thừa Dụ (905), Ngô Quyền – Bạch Đằng (938).

   • Khởi nghĩa Lam Sơn (1418–1427)

     Từ khởi nghĩa địa phương phát triển thành chiến tranh giải phóng; Chi Lăng – Xương Giang (1427) quyết định thắng lợi, Hội thề Đông Quan.

   • Phong trào Tây Sơn

     Từ 1771 lật đổ chính quyền chúa Nguyễn, chúa Trịnh, đánh tan quân Xiêm, quân Thanh – đặt cơ sở thống nhất đất nước.

4. 4. Cải cách của Hồ Quý Ly

   • Bối cảnh

     Cuối thế kỉ XIV nhà Trần khủng hoảng: chính quyền suy yếu, kinh tế sa sút, nông dân nổi dậy, Chăm-pa và nhà Minh đe doạ.

   • Chính trị – quân sự

     Cải tổ bộ máy, đưa người có năng lực vào triều; xây thành Tây Đô; tăng cường quân đội, chế tạo súng thần cơ, thuyền chiến.

   • Kinh tế – xã hội

     Phát hành tiền giấy “Thông bảo hội sao” (1396), ban phép hạn điền (1397) và hạn nô (1401), thống nhất đo lường.

   • Văn hoá – giáo dục

     Đề cao chữ Nôm, dịch sách chữ Hán ra chữ Nôm, sửa đổi chế độ thi cử, hạn chế Phật giáo.

   • Ý nghĩa và hạn chế

     Cải cách táo bạo, góp phần ổn định xã hội, tăng tiềm lực đất nước; nhưng chưa phù hợp thực tế, chưa được lòng dân → nhà Hồ thất bại trước quân Minh.

5. 5. Cải cách của Lê Thánh Tông

   • Bối cảnh

     Năm 1460 Lê Thánh Tông lên ngôi; bộ máy nhà nước còn cồng kềnh, quyền lực phân tán, cần củng cố quyền lực trung ương.

   • Hành chính

     Bãi bỏ chức tể tướng, đại hành khiển; vua trực tiếp điều hành các bộ; năm 1471 chia cả nước thành 13 đạo thừa tuyên.

   • Luật pháp – quân đội – giáo dục

     Ban hành Quốc triều hình luật (luật Hồng Đức), bảo vệ quyền lợi phụ nữ; tổ chức quân đội chính quy; đề cao Nho giáo và khoa cử.

   • Kết quả

     Nhà nước quân chủ trung ương tập quyền đạt đến đỉnh cao; Đại Việt cực thịnh ở thế kỉ XV.

6. 6. Cải cách của Minh Mạng

   • Bối cảnh

     Năm 1820 Minh Mạng lên ngôi; thời Gia Long chính quyền trung ương chưa quản lí chặt Bắc Thành và Gia Định Thành.

   • Nội dung

     Lập Cơ mật viện, cải tổ Lục bộ; 1831–1832 bỏ Bắc Thành, Gia Định Thành, chia cả nước thành 30 tỉnh và phủ Thừa Thiên.

   • Kết quả và hạn chế

     Thống nhất hành chính cả nước, tăng cường quyền lực trung ương, phần lớn đơn vị tỉnh còn đến nay; nhưng chưa giải quyết được khủng hoảng kinh tế – xã hội.

7. 7. Việt Nam và Biển Đông

   • Vị trí của Biển Đông

     Nằm trên tuyến giao thông biển quốc tế quan trọng; giàu tài nguyên (dầu khí, hải sản); có ý nghĩa chiến lược về quốc phòng – an ninh.

   • Xác lập chủ quyền

     Từ thế kỉ XVII, chúa Nguyễn lập đội Hoàng Sa, Bắc Hải; thời Nguyễn đo đạc, cắm mốc, dựng bia (1836); quần đảo Hoàng Sa thuộc Đà Nẵng, Trường Sa thuộc Khánh Hoà.

   • Bảo vệ chủ quyền

     Trung Quốc dùng vũ lực chiếm Hoàng Sa (1/1974) và một số bãi đá ở Trường Sa (3/1988, trận Gạc Ma); Việt Nam kiên trì đấu tranh bằng biện pháp hoà bình.

   • Cơ sở pháp lí

     Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS), Việt Nam phê chuẩn năm 1994; Luật Biển Việt Nam (2012); Tuyên bố DOC (2002).