Sơ đồ tư duy Lịch sử lớp 6 học kỳ I

📝 Dàn ý chi tiết

Toàn bộ ý trên sơ đồ kèm giải thích, ví dụ — đọc lại trước khi làm đề.

1. 1. Vì sao phải học lịch sử?

   • Lịch sử là gì

     Lịch sử là những gì đã diễn ra trong quá khứ; môn Lịch sử tìm hiểu quá khứ của loài người để hiểu hiện tại và định hướng tương lai.

   • Các loại tư liệu lịch sử

     • Tư liệu truyền miệng

       Truyền thuyết, ca dao, cổ tích được kể lại qua nhiều đời, ví dụ truyền thuyết Thánh Gióng.

     • Tư liệu hiện vật

       Di tích, đồ vật người xưa để lại: trống đồng Đông Sơn, công cụ đá, đồ gốm.

     • Tư liệu chữ viết

       Bia đá, sách vở, văn bản ghi chép bằng chữ, ví dụ bia tiến sĩ ở Văn Miếu.

     • Tư liệu gốc

       Ra đời đúng lúc sự kiện diễn ra, liên quan trực tiếp đến sự kiện nên đáng tin cậy nhất.

   • Thời gian trong lịch sử

     • Âm lịch và dương lịch

       Âm lịch theo chu kì Mặt Trăng quay quanh Trái Đất; dương lịch theo chu kì Trái Đất quay quanh Mặt Trời.

     • Công lịch, TCN và CN

       Công lịch lấy năm tương truyền Chúa Giê-xu ra đời làm năm 1 Công nguyên; trước đó là trước Công nguyên (TCN).

     • Thập kỉ – thế kỉ – thiên niên kỉ

       1 thập kỉ = 10 năm; 1 thế kỉ = 100 năm; 1 thiên niên kỉ = 1000 năm. Thế kỉ X tính từ năm 901 đến năm 1000.

2. 2. Thời kì nguyên thuỷ

   • Nguồn gốc loài người

     Quá trình tiến hoá: Vượn người → Người tối cổ → Người tinh khôn (xuất hiện khoảng 150 000 năm trước, cơ thể cơ bản như người ngày nay).

     • Dấu tích ở Việt Nam

       Dấu tích Người tối cổ ở Núi Đọ (Thanh Hoá), Thẩm Khuyên, Thẩm Hai (Lạng Sơn), An Khê (Gia Lai).

   • Tổ chức xã hội nguyên thuỷ

     Bầy người nguyên thuỷ → thị tộc (cùng huyết thống) → bộ lạc (nhiều thị tộc gần nhau hợp lại). Mọi người sống bình đẳng, làm chung, hưởng chung.

   • Đời sống vật chất và tinh thần

     Hái lượm, săn bắt rồi trồng trọt, chăn nuôi; biết dùng lửa, làm công cụ đá; có tục chôn người chết, vẽ tranh trên vách hang, làm đồ trang sức.

   • Văn hoá thời đồ đá ở Việt Nam

     Tiêu biểu: văn hoá Hoà Bình, Bắc Sơn, Quỳnh Văn – cư dân đã biết mài đá, làm gốm, trồng trọt sơ khai.

   • Khi kim loại xuất hiện

     Khoảng thiên niên kỉ IV TCN con người dùng đồng đỏ, sau đó là đồng thau rồi sắt; năng suất tăng, sản phẩm dư thừa.

     • Phân hoá xã hội

       Của dư thừa bị một số người chiếm làm của riêng → tư hữu, phân hoá giàu – nghèo, xã hội nguyên thuỷ dần tan rã.

     • Ở Việt Nam

       Các văn hoá Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun dẫn đến văn hoá Đông Sơn; ở miền Trung có Sa Huỳnh, ở Nam Bộ có Đồng Nai.

3. 3. Ai Cập, Lưỡng Hà, Ấn Độ cổ đại

   • Ai Cập cổ đại

     Hình thành bên sông Nin; khoảng 3200 TCN Ai Cập được thống nhất, đứng đầu là pha-ra-ông.

     • Thành tựu Ai Cập

       Chữ tượng hình viết trên giấy pa-pi-rút, kim tự tháp, kĩ thuật ướp xác, hệ đếm thập phân, giỏi hình học.

   • Lưỡng Hà cổ đại

     Vùng đất giữa hai sông Ơ-phrát và Ti-grơ; người Xu-me lập nhiều thành bang từ thiên niên kỉ IV TCN.

     • Thành tựu Lưỡng Hà

       Chữ hình nêm khắc trên đất sét, hệ đếm cơ số 60, bộ luật Ha-mu-ra-bi, vườn treo Ba-bi-lon.

   • Ấn Độ cổ đại

     Hình thành trên lưu vực sông Ấn và sông Hằng; người A-ri-a lập chế độ đẳng cấp Vác-na (4 đẳng cấp).

     • Thành tựu Ấn Độ

       Chữ Phạn, sử thi Ra-ma-ya-na và Ma-ha-bha-ra-ta, chữ số 0, đạo Bà La Môn và Phật giáo.

4. 4. Trung Quốc, Hy Lạp, La Mã cổ đại

   • Trung Quốc đến thế kỉ VII

     Hình thành bên Hoàng Hà và Trường Giang. Năm 221 TCN Tần Thuỷ Hoàng thống nhất Trung Quốc; tiếp theo là nhà Hán, rồi đến nhà Tuỳ.

     • Thành tựu Trung Quốc

       Chữ giáp cốt, Nho giáo (Khổng Tử), Sử kí của Tư Mã Thiên, kĩ thuật làm giấy, Vạn Lý Trường Thành.

   • Hy Lạp và La Mã cổ đại

     Ven Địa Trung Hải, đất trồng trọt ít nhưng nhiều vịnh, cảng → thủ công nghiệp và buôn bán đường biển phát triển.

     • Tổ chức nhà nước

       Hy Lạp gồm nhiều thành bang, A-ten có nền dân chủ chủ nô; La Mã từ cộng hoà chuyển sang đế chế (Ô-gu-xtút, 27 TCN).

     • Thành tựu Hy Lạp – La Mã

       Hệ chữ cái La-tinh, dương lịch 365 ngày, Pi-ta-go, Ác-si-mét, đền Pác-tê-nông (Hy Lạp), đấu trường Cô-li-dê (La Mã).

   • So sánh Đông – Tây

     Phương Đông: lưu vực sông lớn, nông nghiệp là chính, vua chuyên chế. Hy Lạp – La Mã: ven biển, thương mại, thành bang/dân chủ chủ nô.

5. 5. Đông Nam Á – các quốc gia sơ kì

   • Vị trí và tự nhiên

     Cầu nối giữa Thái Bình Dương – Ấn Độ Dương, giữa Trung Quốc – Ấn Độ; khí hậu nhiệt đới gió mùa, thuận lợi trồng lúa nước.

   • Cơ sở hình thành

     Nông nghiệp lúa nước và thủ công phát triển, buôn bán với Ấn Độ, Trung Quốc; khoảng thế kỉ VII TCN – VII xuất hiện các quốc gia sơ kì.

   • Một số quốc gia sơ kì

     Văn Lang – Âu Lạc (Bắc Bộ), Chăm-pa (Trung Bộ), Phù Nam (Nam Bộ), các vương quốc trên đảo Gia-va, Xu-ma-tra.