Sơ đồ tư duy Lịch sử lớp 10 học kỳ I

📝 Dàn ý chi tiết

Toàn bộ ý trên sơ đồ kèm giải thích, ví dụ — đọc lại trước khi làm đề.

1. 1. Lịch sử và Sử học

   • Hiện thực và nhận thức lịch sử

     Hiện thực lịch sử là quá khứ đã diễn ra, tồn tại khách quan; nhận thức lịch sử là hiểu biết, tái hiện của con người về quá khứ – có thể khác nhau, chưa đầy đủ.

   • Đối tượng và chức năng của Sử học

     Sử học nghiên cứu toàn bộ quá khứ của con người; chức năng khoa học (tái hiện, giải thích) và chức năng xã hội (giáo dục, rút bài học).

   • Nguyên tắc cơ bản

     Khách quan, trung thực, nhân văn và tiến bộ – tôn trọng sự thật lịch sử, không bóp méo, thêm thắt.

   • Nguồn sử liệu

     Theo dạng: chữ viết, hiện vật, hình ảnh, truyền miệng; theo giá trị: sử liệu gốc (sơ cấp) và sử liệu thứ cấp (biên soạn lại).

   • Tri thức lịch sử và cuộc sống

     Giúp hiểu nguồn gốc bản thân, cộng đồng, rút bài học cho hiện tại; cần học tập lịch sử suốt đời qua sách, bảo tàng, di tích, Internet.

2. 2. Vai trò của Sử học

   • Bảo tồn di sản văn hoá

     Sử học xác định niên đại, giá trị, nguồn gốc di sản vật thể (Cố đô Huế, Hoàng thành Thăng Long) và phi vật thể (Nhã nhạc cung đình Huế, Quan họ).

   • Di sản thiên nhiên

     Ví dụ: Vịnh Hạ Long, Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng; Quần thể danh thắng Tràng An là di sản hỗn hợp văn hoá và thiên nhiên.

   • Phát triển du lịch

     Tri thức lịch sử tạo nên giá trị cho sản phẩm du lịch; ngược lại, du lịch giúp quảng bá và có nguồn lực bảo tồn di sản – cần phát triển bền vững.

3. 3. Văn minh phương Đông cổ – trung đại

   • Văn hoá và văn minh

     Văn hoá: toàn bộ giá trị vật chất, tinh thần con người sáng tạo từ khi xuất hiện. Văn minh: giai đoạn phát triển cao của văn hoá, có chữ viết, nhà nước, đô thị.

   • Văn minh Ai Cập

     Chữ tượng hình, giấy pa-pi-rút; toán học (hình học), lịch; kim tự tháp, tượng Nhân sư; kĩ thuật ướp xác.

   • Văn minh Trung Hoa

     Chữ Hán, Nho giáo, Đạo giáo; Sử kí (Tư Mã Thiên); thơ Đường, tiểu thuyết Minh – Thanh; bốn phát minh: giấy, in, la bàn, thuốc súng; Vạn Lý Trường Thành.

   • Văn minh Ấn Độ

     Chữ Phạn; Phật giáo, Hin-đu giáo; sử thi Ra-ma-ya-na, Ma-ha-bha-ra-ta; chữ số 0, hệ số thập phân; chùa hang A-gian-ta, lăng Ta-giơ Ma-han.

4. 4. Văn minh phương Tây cổ – trung đại

   • Hy Lạp – La Mã: chính trị, chữ viết

     Nền dân chủ A-ten, luật pháp La Mã; hệ chữ cái La-tinh là cơ sở chữ viết nhiều nước ngày nay.

   • Hy Lạp – La Mã: khoa học, nghệ thuật

     Pi-ta-go, Ơ-clít, Ác-si-mét; triết học Pla-tôn, A-ri-xtốt; đền Pác-tê-nông, đấu trường Cô-li-dê; Thế vận hội Ô-lim-pích.

   • Văn hoá Phục hưng

     Thế kỉ XIV – XVII, khởi đầu ở I-ta-li-a; đề cao con người, chống lễ giáo phong kiến: Lê-ô-na-đô đa Vin-xi, Mi-ken-lăng-giơ, Sếch-xpia, Cô-péc-ních, Ga-li-lê.

5. 5. Cách mạng công nghiệp thời cận đại

   • Lần thứ nhất (TK XVIII – XIX)

     Bắt đầu ở Anh; máy kéo sợi, máy dệt, máy hơi nước của Giêm Oát (1784), đầu máy xe lửa – chuyển từ lao động thủ công sang cơ khí hoá.

   • Lần thứ hai (cuối XIX – đầu XX)

     Điện năng, động cơ đốt trong, dầu mỏ, thép; bóng đèn điện (Ê-đi-xơn), điện thoại; dây chuyền sản xuất hàng loạt (Pho) – điện khí hoá.

   • Ý nghĩa và tác động

     Năng suất tăng vượt bậc, đô thị hoá, hình thành giai cấp tư sản và vô sản; mặt trái: ô nhiễm, bóc lột lao động, tranh giành thuộc địa.

6. 6. Cách mạng công nghiệp thời hiện đại

   • Lần thứ ba (nửa sau TK XX)

     Máy tính, Internet, điện tử, công nghệ thông tin, năng lượng nguyên tử – tự động hoá sản xuất.

   • Lần thứ tư (đầu TK XXI)

     Trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn, in 3D, công nghệ sinh học – kết nối thế giới thực và số hoá.

   • Tác động

     Thay đổi cách sản xuất, làm việc, giao tiếp, học tập; thách thức: thất nghiệp do tự động hoá, an ninh mạng, khoảng cách số giữa các nước.