Sơ đồ tư duy Giáo dục kinh tế và pháp luật lớp 10 học kỳ II

📝 Dàn ý chi tiết

Toàn bộ ý trên sơ đồ kèm giải thích, ví dụ — đọc lại trước khi làm đề.

1. 1. Hệ thống pháp luật, văn bản pháp luật (Bài 12)

   • Hệ thống pháp luật

     Tổng thể các quy phạm pháp luật có mối liên hệ nội tại thống nhất, được sắp xếp thành các chế định, ngành luật.

   • Cấu trúc bên trong

     • Quy phạm pháp luật

       Quy tắc xử sự chung, là đơn vị nhỏ nhất của hệ thống pháp luật.

     • Chế định pháp luật

       Nhóm quy phạm điều chỉnh một nhóm quan hệ xã hội cùng loại. VD: chế định quyền sở hữu.

     • Ngành luật

       Hệ thống quy phạm điều chỉnh một lĩnh vực quan hệ xã hội. VD: luật hình sự, dân sự, hành chính, lao động.

   • Văn bản quy phạm pháp luật

     Văn bản chứa quy phạm pháp luật, ban hành đúng thẩm quyền, hình thức, trình tự: Hiến pháp, luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị định, thông tư…

   • Thứ bậc hiệu lực

     Hiến pháp có hiệu lực pháp lí cao nhất; văn bản của cơ quan cấp dưới không được trái văn bản của cơ quan cấp trên.

2. 2. Thực hiện pháp luật (Bài 13)

   • Khái niệm

     Quá trình hoạt động có mục đích làm cho quy định pháp luật đi vào cuộc sống, trở thành hành vi hợp pháp của các chủ thể.

   • 4 hình thức

     • Sử dụng pháp luật

       Làm những gì pháp luật cho phép. VD: công dân gửi đơn khiếu nại, đăng kí kinh doanh.

     • Thi hành pháp luật

       Làm những gì pháp luật buộc phải làm. VD: nộp thuế, đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy.

     • Tuân thủ pháp luật

       Không làm những gì pháp luật cấm. VD: không buôn bán pháo nổ, không vượt đèn đỏ.

     • Áp dụng pháp luật

       Cơ quan, người có thẩm quyền căn cứ pháp luật ra quyết định cụ thể. VD: chủ tịch UBND ra quyết định xử phạt.

3. 3. Hiến pháp và chế độ chính trị (Bài 14, 15)

   • Vị trí Hiến pháp

     Luật cơ bản của Nhà nước, có hiệu lực pháp lí cao nhất; quy định những vấn đề cơ bản nhất về chế độ chính trị, quyền con người, bộ máy nhà nước.

   • Lịch sử lập hiến

     Các bản Hiến pháp 1946, 1959, 1980, 1992, 2013. Hiến pháp 2013 được sửa đổi, bổ sung năm 2025 (Nghị quyết 203/2025/QH15).

   • Chế độ chính trị

     Nước độc lập, có chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ (đất liền, hải đảo, vùng biển, vùng trời); Nhà nước pháp quyền XHCN của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân.

   • Quyền lực nhà nước

     Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân; Nhân dân thực hiện bằng dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện qua Quốc hội, Hội đồng nhân dân.

   • Biểu tượng quốc gia

     Quốc kì nền đỏ, giữa có ngôi sao vàng năm cánh; Quốc ca là nhạc và lời bài Tiến quân ca; Quốc khánh 2/9/1945; Thủ đô Hà Nội.

4. 4. Hiến pháp về quyền con người, kinh tế, văn hoá (Bài 16, 17)

   • Quyền con người, quyền công dân

     Được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm; chỉ bị hạn chế theo luật khi cần thiết vì quốc phòng, an ninh, trật tự, đạo đức xã hội, sức khoẻ cộng đồng (Điều 14).

   • Nguyên tắc

     Mọi người bình đẳng trước pháp luật; quyền công dân không tách rời nghĩa vụ công dân (Điều 15, 16).

   • Kinh tế

     Kinh tế thị trường định hướng XHCN, nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế; kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo (Điều 51).

   • Đất đai, tài nguyên

     Đất đai, tài nguyên nước, khoáng sản, vùng biển, vùng trời… thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lí.

   • Văn hoá, giáo dục, khoa học

     Xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; phát triển giáo dục và phát triển khoa học, công nghệ đều là quốc sách hàng đầu.

   • Môi trường

     Nhà nước có chính sách bảo vệ môi trường, quản lí, sử dụng hiệu quả tài nguyên, phòng chống thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu.

5. 5. Hệ thống chính trị và bộ máy nhà nước (Bài 18–20)

   • Hệ thống chính trị

     Gồm Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước CHXHCN Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội.

   • Vai trò các bộ phận

     • Đảng Cộng sản Việt Nam

       Lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội (Điều 4 Hiến pháp).

     • Nhà nước

       Trụ cột của hệ thống chính trị, quản lí xã hội bằng pháp luật.

     • Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

       Tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện; Công đoàn, Hội Nông dân, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Hội LHPN, Hội Cựu chiến binh trực thuộc Mặt trận (sửa đổi 2025).

   • Nguyên tắc hoạt động

     Đảng lãnh đạo; bảo đảm quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân; tập trung dân chủ; pháp quyền XHCN.

   • Nguyên tắc tổ chức bộ máy nhà nước

     Quyền lực nhà nước thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan thực hiện quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp; tập trung dân chủ; pháp chế XHCN.

6. 6. Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ (Bài 21)

   • Quốc hội

     Cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất; thực hiện quyền lập hiến, lập pháp, quyết định vấn đề quan trọng, giám sát tối cao; nhiệm kỳ 5 năm.

   • Chủ tịch nước

     Người đứng đầu Nhà nước, thay mặt nước về đối nội, đối ngoại; do Quốc hội bầu trong số đại biểu Quốc hội; thống lĩnh lực lượng vũ trang nhân dân.

   • Chính phủ

     Cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, thực hiện quyền hành pháp, là cơ quan chấp hành của Quốc hội; đứng đầu là Thủ tướng Chính phủ.

7. 7. Toà án, Viện kiểm sát, chính quyền địa phương (Bài 22, 23)

   • Toà án nhân dân

     Cơ quan xét xử, thực hiện quyền tư pháp; bảo vệ công lí, quyền con người, quyền công dân. Thẩm phán, hội thẩm xét xử độc lập, chỉ tuân theo pháp luật.

   • Viện kiểm sát nhân dân

     Thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp; bảo vệ pháp luật, quyền con người, quyền công dân.

   • Hệ thống toà án sau 1/7/2025

     TAND tối cao, TAND cấp tỉnh, TAND khu vực, cùng các toà án quân sự; không còn TAND cấp cao và cấp huyện. Viện kiểm sát được tổ chức tương ứng.

   • Hội đồng nhân dân

     Cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, do Nhân dân địa phương bầu ra, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân.

   • Uỷ ban nhân dân

     Do HĐND cùng cấp bầu; là cơ quan chấp hành của HĐND, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương.

   • Chính quyền địa phương 2 cấp

     Từ 1/7/2025 gồm cấp tỉnh và cấp xã (xã, phường, đặc khu); không còn cấp huyện (Hiến pháp sửa đổi 2025, Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025).