Sơ đồ tư duy Địa lí lớp 10 học kỳ II

📝 Dàn ý chi tiết

Toàn bộ ý trên sơ đồ kèm giải thích, ví dụ — đọc lại trước khi làm đề.

1. 1. Địa lí dân cư

   • Quy mô và gia tăng dân số

     Dân số thế giới khoảng 8 tỉ người (2022), tốc độ tăng chậm dần; quy mô dân số rất khác nhau giữa các nước.

     • Gia tăng tự nhiên

       Tỉ suất gia tăng tự nhiên (%) = (Tỉ suất sinh thô − Tỉ suất tử thô) : 10, với tỉ suất tính theo ‰.

     • Gia tăng cơ học và thực tế

       Gia tăng cơ học = Tỉ suất nhập cư − Tỉ suất xuất cư. Gia tăng dân số = Gia tăng tự nhiên + Gia tăng cơ học.

   • Cơ cấu dân số

     Cơ cấu sinh học (theo tuổi, giới) và cơ cấu xã hội (theo lao động, trình độ văn hoá). Ba kiểu tháp dân số: mở rộng, thu hẹp, ổn định.

     • Tỉ số giới tính

       Tỉ số giới tính = Số nam : Số nữ × 100 (số nam trên 100 nữ).

   • Phân bố dân cư

     Mật độ dân số = Số dân : Diện tích. Nhân tố: tự nhiên (khí hậu, nước, đất) và kinh tế – xã hội (trình độ phát triển sản xuất – quyết định, lịch sử khai thác lãnh thổ).

   • Đô thị hoá

     Tăng tỉ lệ dân thành thị, phổ biến lối sống đô thị. Tích cực: thúc đẩy kinh tế. Đô thị hoá tự phát gây thất nghiệp, ô nhiễm, thiếu nhà ở.

2. 2. Nguồn lực và cơ cấu kinh tế

   • Các nguồn lực

     Vị trí địa lí; tự nhiên (đất, nước, khí hậu, khoáng sản…); kinh tế – xã hội (dân số, lao động, vốn, thị trường, khoa học – công nghệ, chính sách). Có nguồn lực trong nước và ngoài nước.

   • Cơ cấu kinh tế

     Theo ngành (nông – lâm – thuỷ sản; công nghiệp – xây dựng; dịch vụ), theo thành phần kinh tế và theo lãnh thổ.

   • GDP và GNI

     GDP: tổng giá trị sản phẩm cuối cùng tạo ra trong lãnh thổ một nước trong một năm. GNI = GDP + thu nhập từ nước ngoài chuyển về − thu nhập chuyển ra nước ngoài.

     • Bình quân đầu người

       GDP/người = GDP : Số dân; GNI/người thường dùng để xếp nhóm trình độ phát triển các nước.

3. 3. Nông nghiệp, lâm nghiệp, thuỷ sản

   • Vai trò, đặc điểm

     Cung cấp lương thực, thực phẩm, nguyên liệu. Đất là tư liệu sản xuất chủ yếu, đối tượng là cây trồng, vật nuôi; có tính mùa vụ, phụ thuộc nhiều vào tự nhiên.

   • Trồng trọt và chăn nuôi

     Cây lương thực chính: lúa gạo (châu Á gió mùa), lúa mì, ngô (ôn đới, cận nhiệt). Chăn nuôi trâu, bò, lợn, cừu, gia cầm – phụ thuộc chặt vào cơ sở thức ăn.

   • Lâm nghiệp và thuỷ sản

     Rừng có giá trị kinh tế và môi trường, cần trồng và khai thác hợp lí. Thuỷ sản gồm khai thác và nuôi trồng; nuôi trồng ngày càng chiếm tỉ trọng lớn.

   • Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp

     Trang trại, hợp tác xã, vùng nông nghiệp. Xu hướng: nông nghiệp công nghệ cao, hữu cơ, nông nghiệp xanh.

   • Bình quân lương thực

     Bình quân lương thực đầu người = Sản lượng lương thực : Số dân (kg/người).

4. 4. Công nghiệp

   • Vai trò, đặc điểm

     Ngành sản xuất vật chất chủ đạo, thúc đẩy các ngành khác. Gồm hai giai đoạn (tác động vào đối tượng lao động – chế biến), tập trung cao, dùng nhiều khoa học – công nghệ.

   • Một số ngành

     • Khai thác than, dầu khí, quặng

       Dầu mỏ tập trung nhiều ở Tây Nam Á, Bắc Mỹ, Nga; than ở Trung Quốc, Ấn Độ, Hoa Kỳ, Ô-xtrây-li-a.

     • Điện lực

       Nhiệt điện, thuỷ điện, điện hạt nhân; điện từ năng lượng tái tạo (gió, mặt trời) tăng nhanh.

     • Điện tử – tin học, hàng tiêu dùng, thực phẩm

       Điện tử – tin học là ngành công nghệ cao, mũi nhọn; dệt may, da giày, chế biến thực phẩm cần nhiều lao động, gắn với thị trường và nguyên liệu.

   • Tổ chức lãnh thổ công nghiệp

     Từ thấp đến cao: điểm công nghiệp, khu công nghiệp, trung tâm công nghiệp, vùng công nghiệp.

   • Công nghiệp và môi trường

     Gây ô nhiễm không khí, nước, đất, phát thải khí nhà kính; định hướng công nghiệp xanh, năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn.

5. 5. Dịch vụ

   • Cơ cấu, nhân tố

     Dịch vụ kinh doanh, dịch vụ tiêu dùng, dịch vụ công. Nhân tố: trình độ phát triển kinh tế, quy mô và phân bố dân cư, văn hoá, tài nguyên du lịch.

   • Giao thông vận tải

     Các loại hình: đường bộ, sắt, sông, biển, hàng không, ống. Đường biển đảm nhận phần lớn khối lượng hàng hoá quốc tế.

     • Chỉ tiêu đánh giá

       Cự li vận chuyển TB (km) = Khối lượng luân chuyển (tấn.km) : Khối lượng vận chuyển (tấn).

   • Bưu chính viễn thông

     Chuyển phát thư, hàng hoá và truyền tin; viễn thông phát triển nhanh nhờ internet, điện thoại di động, cáp quang.

   • Du lịch

     Phụ thuộc tài nguyên du lịch tự nhiên, văn hoá và cơ sở hạ tầng; tạo thu nhập, việc làm, cần phát triển bền vững.

   • Thương mại, tài chính – ngân hàng

     Cán cân xuất nhập khẩu = Xuất khẩu − Nhập khẩu (dương: xuất siêu; âm: nhập siêu). Tổng kim ngạch = Xuất khẩu + Nhập khẩu.

6. 6. Phát triển bền vững, tăng trưởng xanh

   • Môi trường và tài nguyên

     Môi trường tự nhiên, xã hội, nhân tạo. Tài nguyên có thể phục hồi (đất, rừng, sinh vật), không phục hồi (khoáng sản), không bị hao kiệt (năng lượng Mặt Trời, gió).

   • Phát triển bền vững

     Đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của thế hệ tương lai; hài hoà ba trụ cột kinh tế – xã hội – môi trường.

   • Tăng trưởng xanh

     Tăng trưởng dựa trên sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải, năng lượng sạch; ví dụ giao thông điện, nông nghiệp hữu cơ.