Sơ đồ tư duy Địa lí lớp 12 học kỳ I

📝 Dàn ý chi tiết

Toàn bộ ý trên sơ đồ kèm giải thích, ví dụ — đọc lại trước khi làm đề.

1. 1. Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ

   • Vị trí

     Rìa đông bán đảo Đông Dương, gần trung tâm Đông Nam Á; nội chí tuyến bán cầu Bắc; khu vực gió mùa châu Á; nơi giao thoa các vành đai sinh khoáng và luồng di cư sinh vật.

     • Toạ độ phần đất liền

       Vĩ độ 8°34'B – 23°23'B; kinh độ 102°09'Đ – 109°28'Đ.

   • Phạm vi lãnh thổ

     Vùng đất (khoảng 331 nghìn km²), vùng biển (nội thuỷ, lãnh hải, tiếp giáp lãnh hải, đặc quyền kinh tế, thềm lục địa) và vùng trời.

   • Ảnh hưởng của vị trí

     Tự nhiên: nhiệt đới ẩm gió mùa, giàu tài nguyên, nhiều thiên tai. Kinh tế: thuận lợi giao lưu, hội nhập. Quốc phòng: vị trí chiến lược, Biển Đông có ý nghĩa đặc biệt.

2. 2. Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa

   • Khí hậu

     • Nhiệt đới, ẩm

       Tổng bức xạ lớn, cân bằng bức xạ dương; nhiệt độ TB năm > 20°C; 1 400 – 3 000 giờ nắng; mưa 1 500 – 2 000 mm/năm; độ ẩm > 80%.

     • Gió mùa mùa đông

       Gió mùa Đông Bắc (tháng 11 – 4) từ áp cao Xi-bia tạo mùa đông lạnh ở miền Bắc; từ dãy Bạch Mã trở vào, Tín phong bán cầu Bắc chiếm ưu thế, gây mùa khô.

     • Gió mùa mùa hạ

       Đầu mùa: khối khí từ Bắc Ấn Độ Dương gây mưa ở Nam Bộ, Tây Nguyên và phơn khô nóng ở Bắc Trung Bộ. Giữa – cuối mùa: gió Tây Nam từ bán cầu Nam gây mưa lớn.

   • Các thành phần tự nhiên khác

     Địa hình xâm thực mạnh ở đồi núi, bồi tụ nhanh ở đồng bằng; sông dày đặc, nhiều nước, giàu phù sa, chế độ nước theo mùa; đất feralit; rừng nhiệt đới ẩm gió mùa.

   • Ảnh hưởng đến sản xuất, đời sống

     Thuận lợi thâm canh, đa dạng hoá nông nghiệp; khó khăn do thiên tai (bão, lũ, hạn), sâu bệnh, thời tiết thất thường.

3. 3. Sự phân hoá thiên nhiên

   • Bắc – Nam (ranh giới dãy Bạch Mã)

     • Phần lãnh thổ phía Bắc

       Nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh: nhiệt độ TB năm > 20°C, có 2 – 3 tháng < 18°C, biên độ nhiệt năm lớn; đới rừng nhiệt đới gió mùa.

     • Phần lãnh thổ phía Nam

       Cận xích đạo gió mùa: nhiệt độ TB năm > 25°C, không có tháng < 20°C, biên độ nhỏ; hai mùa mưa – khô rõ; đới rừng cận xích đạo gió mùa.

   • Đông – Tây

     Vùng biển – thềm lục địa, vùng đồng bằng ven biển, vùng đồi núi; khác biệt giữa Đông Bắc – Tây Bắc, giữa Đông Trường Sơn – Tây Nguyên (mùa mưa lệch nhau).

   • Theo độ cao

     Nhiệt đới gió mùa (miền Bắc dưới 600 – 700 m, miền Nam dưới 900 – 1 000 m); cận nhiệt đới gió mùa trên núi (đến 2 600 m); ôn đới gió mùa trên núi (trên 2 600 m).

   • Tài nguyên và môi trường

     Sử dụng hợp lí đất, rừng (độ che phủ khoảng 42%), nước, khoáng sản, sinh vật; bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu.

4. 4. Dân số, lao động, đô thị hoá

   • Dân số

     Khoảng 100 triệu người (2023), 54 dân tộc; gia tăng chậm lại; đang trong thời kì cơ cấu dân số vàng và già hoá nhanh; phân bố chưa hợp lí giữa đồng bằng – miền núi, thành thị – nông thôn.

   • Lao động

     Dồi dào (hơn 50 triệu người), cần cù; chất lượng nâng lên nhưng tỉ lệ có bằng cấp, chứng chỉ còn thấp; tỉ trọng lao động nông – lâm – thuỷ sản giảm, công nghiệp – dịch vụ tăng.

     • Việc làm

       Còn thất nghiệp ở thành thị, thiếu việc làm ở nông thôn; hướng giải quyết: phân bố lại lao động, đa dạng ngành nghề, đào tạo nghề, xuất khẩu lao động.

   • Đô thị hoá

     Tỉ lệ dân thành thị tăng (khoảng 38%) nhưng còn thấp so với khu vực; đô thị phân bố không đều; mạng lưới đô thị gồm 6 loại (đặc biệt, loại I – V).

     • Ảnh hưởng

       Tích cực: thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo việc làm, thu hút đầu tư. Tiêu cực: ô nhiễm, ùn tắc, quá tải hạ tầng và nhà ở.

5. 5. Cơ cấu kinh tế, nông – lâm – thuỷ sản

   • Chuyển dịch cơ cấu kinh tế

     Theo ngành: giảm nông – lâm – thuỷ sản, tăng công nghiệp – xây dựng và dịch vụ. Theo thành phần: tăng khu vực ngoài Nhà nước và có vốn FDI. Theo lãnh thổ: hình thành vùng động lực.

   • Nông nghiệp

     Trồng trọt chiếm tỉ trọng lớn: lúa (ĐBSCL, ĐBSH), cây công nghiệp (cà phê, cao su, hồ tiêu, điều, chè), cây ăn quả; chăn nuôi lợn, gia cầm theo hướng trang trại.

   • Lâm nghiệp, thuỷ sản

     Ba loại rừng; trồng rừng, chế biến gỗ xuất khẩu. Thuỷ sản: đẩy mạnh khai thác xa bờ, nuôi trồng (tôm, cá tra – ĐBSCL dẫn đầu).

   • Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp

     Kinh tế hộ, trang trại, hợp tác xã, vùng chuyên canh; xu hướng nông nghiệp công nghệ cao, hữu cơ, gắn với chuỗi giá trị.

6. 6. Công nghiệp

   • Chuyển dịch cơ cấu công nghiệp

     Tăng tỉ trọng chế biến, chế tạo; giảm khai khoáng; khu vực có vốn FDI tăng mạnh; phân bố tập trung ở ĐBSH và Đông Nam Bộ.

   • Một số ngành công nghiệp

     • Khai thác nhiên liệu, sản xuất điện

       Than (Quảng Ninh), dầu khí (thềm lục địa phía nam); thuỷ điện (Sơn La, Hoà Bình, Lai Châu), nhiệt điện, điện gió, điện mặt trời.

     • Điện tử, chế biến, dệt may

       Điện tử – máy tính dẫn đầu kim ngạch xuất khẩu; chế biến lương thực – thực phẩm gắn với vùng nguyên liệu; dệt may, giày dép dùng nhiều lao động.

   • Tổ chức lãnh thổ công nghiệp

     Khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, trung tâm công nghiệp, khu kinh tế; hai trung tâm lớn nhất: TP Hồ Chí Minh, Hà Nội.

   • Kĩ năng số liệu, biểu đồ

     Tỉ trọng (%) = Thành phần : Tổng × 100. Tốc độ tăng trưởng (%) = Năm sau : Năm gốc × 100. Năng suất = Sản lượng : Diện tích.