Sơ đồ tư duy Hoá học lớp 12 học kỳ I

📝 Dàn ý chi tiết

Toàn bộ ý trên sơ đồ kèm giải thích, ví dụ — đọc lại trước khi làm đề.

1. 1. Ester – lipid

   • Ester

     Thay nhóm –OH trong –COOH bằng nhóm –OR′: RCOOR′. Ester no, đơn chức, mạch hở: CₙH₂ₙO₂ (n ≥ 2). CH₃COOC₂H₅ là ethyl acetate.

   • Thuỷ phân ester

     Trong acid: thuận nghịch. Trong kiềm: một chiều (xà phòng hoá): CH₃COOC₂H₅ + NaOH → CH₃COONa + C₂H₅OH.

   • Chất béo

     Triester của glycerol với acid béo: tristearin (C₁₇H₃₅COO)₃C₃H₅ (rắn), triolein (C₁₇H₃₃COO)₃C₃H₅ (lỏng).

   • Tính chất của chất béo

     Xà phòng hoá tạo muối của acid béo (xà phòng) và glycerol; hydrogen hoá chất béo lỏng thành chất béo rắn (bơ nhân tạo).

   • Xà phòng, chất giặt rửa

     Phân tử có đuôi kị nước, đầu ưa nước, bao lấy vết dầu mỡ. Chất giặt rửa tổng hợp vẫn giặt tốt trong nước cứng.

2. 2. Carbohydrate

   • Phân loại

     Monosaccharide: glucose, fructose C₆H₁₂O₆; disaccharide: saccharose, maltose C₁₂H₂₂O₁₁; polysaccharide: tinh bột, cellulose (C₆H₁₀O₅)ₙ.

   • Glucose, fructose

     Nhiều nhóm –OH liền kề: hoà tan Cu(OH)₂ tạo dung dịch xanh lam. Cả hai tráng bạc với thuốc thử Tollens; chỉ glucose làm mất màu nước bromine.

   • Lên men glucose

     C₆H₁₂O₆ →(enzyme) 2C₂H₅OH + 2CO₂.

   • Saccharose, maltose

     Saccharose không tráng bạc, thuỷ phân → glucose + fructose. Maltose có tính khử, thuỷ phân → 2 glucose.

   • Tinh bột, cellulose

     Tinh bột (amylose, amylopectin) + iodine → xanh tím, thuỷ phân → glucose. Cellulose + HNO₃ đặc → cellulose trinitrate (thuốc súng không khói).

3. 3. Hợp chất chứa nitrogen

   • Amine

     Thay H trong NH₃ bằng gốc hydrocarbon: CH₃NH₂ (bậc I), (CH₃)₂NH (bậc II). Tính base: CH₃NH₂ > NH₃ > C₆H₅NH₂.

   • Aniline

     C₆H₅NH₂, base rất yếu, không làm đổi màu quỳ tím; với nước bromine tạo kết tủa trắng 2,4,6-tribromoaniline.

   • Amino acid

     Có cả –NH₂ và –COOH, tồn tại dạng ion lưỡng cực, có tính lưỡng tính. Glycine H₂NCH₂COOH, alanine CH₃CH(NH₂)COOH; di chuyển trong điện trường tuỳ pH.

   • Peptide

     Liên kết peptide –CO–NH– giữa các α-amino acid; n amino acid tạo (n − 1) liên kết peptide. Từ tripeptide trở lên có phản ứng biuret (màu tím).

   • Protein, enzyme

     Polypeptide phân tử khối lớn; bị đông tụ khi đun nóng hoặc gặp acid, base, muối kim loại nặng. Enzyme là chất xúc tác sinh học, có tính chọn lọc cao.

4. 4. Polymer

   • Khái niệm

     Phân tử rất lớn gồm nhiều mắt xích liên kết với nhau; n là hệ số polymer hoá. Polyethylene: (–CH₂–CH₂–)ₙ.

   • Phản ứng trùng hợp

     Monomer có liên kết bội hoặc vòng kém bền: nCH₂=CHCl → PVC; nCH₂=CH–CH=CH₂ → cao su buna.

   • Phản ứng trùng ngưng

     Monomer có từ hai nhóm chức trở lên, tách phân tử nhỏ (H₂O): hexamethylenediamine + adipic acid → nylon-6,6; tạo PET.

   • Chất dẻo, composite

     Chất dẻo PE, PP, PVC, PS, PMMA (thuỷ tinh hữu cơ). Composite gồm vật liệu nền và vật liệu cốt.

   • Tơ, cao su, keo dán

     Tơ thiên nhiên (bông, tơ tằm), bán tổng hợp (visco, cellulose acetate), tổng hợp (nylon, nitron). Cao su lưu hoá đàn hồi, bền hơn.

5. 5. Thế điện cực, nguồn điện hoá học

   • Cặp oxi hoá – khử

     Dạng oxi hoá/dạng khử: Zn²⁺/Zn, Cu²⁺/Cu. Thế điện cực chuẩn E° đo so với điện cực hydrogen chuẩn (E° = 0 V).

   • Ý nghĩa của E°

     E° càng nhỏ, kim loại có tính khử càng mạnh; E° càng lớn, ion có tính oxi hoá càng mạnh. E°(Zn²⁺/Zn) = −0,76 V; E°(Cu²⁺/Cu) = +0,34 V.

   • Chiều phản ứng oxi hoá – khử

     Chất oxi hoá mạnh + chất khử mạnh → chất oxi hoá yếu hơn + chất khử yếu hơn: Zn + Cu²⁺ → Zn²⁺ + Cu.

   • Pin Galvani

     Anode (cực âm): xảy ra oxi hoá Zn → Zn²⁺ + 2e. Cathode (cực dương): xảy ra khử Cu²⁺ + 2e → Cu. Cầu muối giữ trung hoà điện.

   • Sức điện động chuẩn

     E°pin = E°cathode − E°anode. Pin Zn – Cu: 0,34 − (−0,76) = 1,10 V.

   • Nguồn điện hoá học

     Pin khô Zn – MnO₂, acquy chì, pin lithium-ion (sạc lại được), pin nhiên liệu H₂ – O₂.