Sơ đồ tư duy Ngữ văn lớp 12 học kỳ II

📝 Dàn ý chi tiết

Toàn bộ ý trên sơ đồ kèm giải thích, ví dụ — đọc lại trước khi làm đề.

1. 1. Tác gia Hồ Chí Minh (Bài 6)

   • Quan điểm sáng tác

     Văn chương là vũ khí phục vụ cách mạng; chú ý đối tượng (viết cho ai), mục đích (viết để làm gì) để quyết định nội dung và cách viết; đề cao tính chân thật, dân tộc.

   • Sự nghiệp văn học

     Văn chính luận (Tuyên ngôn Độc lập), truyện và kí (Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu), thơ ca (Nhật kí trong tù, thơ kháng chiến); phong cách đa dạng mà thống nhất.

   • Văn bản tiêu biểu

     • Tuyên ngôn Độc lập (2/9/1945)

       Cơ sở pháp lí (trích tuyên ngôn Mỹ, Pháp) → cơ sở thực tế (tội ác thực dân, nhân dân giành chính quyền) → tuyên bố độc lập; lập luận chặt chẽ, lời lẽ đanh thép.

     • Mộ, Nguyên tiêu

       Thơ chữ Hán: “Mộ” (Chiều tối, trong Nhật kí trong tù) và “Nguyên tiêu” (Rằm tháng giêng); cổ điển mà hiện đại, tình yêu thiên nhiên, phong thái ung dung.

     • Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu

       Truyện ngắn viết bằng tiếng Pháp (1925); bút pháp trào phúng, tương phản Va-ren lố bịch với Phan Bội Châu cao cả.

2. 2. Kí và văn bản thông tin (Bài 7–8)

   • Phóng sự

     Thể kí gắn với báo chí, phản ánh chân thực sự việc có tính thời sự; dùng điều tra, phỏng vấn, ghi chép tại chỗ. VD: Nghệ thuật băm thịt gà (Ngô Tất Tố, trích “Việc làng”).

   • Hồi kí

     Kể lại sự kiện trong quá khứ mà tác giả là nhân vật trung tâm hoặc người chứng kiến; người kể ngôi thứ nhất; giá trị tư liệu cao nhưng mang tính chủ quan của trí nhớ.

   • Dữ liệu trong văn bản thông tin

     Dữ liệu sơ cấp (tự thu thập: quan sát, phỏng vấn, khảo sát) và thứ cấp (khai thác nguồn có sẵn). Đánh giá: nguồn, tính lô-gíc, phân biệt sự thật – ý kiến, phát hiện thiên kiến.

   • Thư từ, quyền sở hữu trí tuệ

     Thư có người nhận cụ thể, nhiều mục đích. Khi dùng tư liệu, phải trích dẫn nguồn, tôn trọng kết quả lao động sáng tạo của người khác.

3. 3. Văn học và cuộc đời (Bài 9)

   • Giá trị của tác phẩm văn học

     Nhận thức (hiểu đời, hiểu người), giáo dục (bồi đắp nhân sinh quan), thẩm mĩ (rung động trước cái đẹp), văn hóa (lưu giữ lối sống, phong tục, ngôn ngữ).

   • Chủ đề, tư tưởng, cảm hứng

     Chủ đề: vấn đề trọng tâm. Tư tưởng: nhận thức, lí giải của nhà văn về đời sống. Cảm hứng: tình cảm chủ đạo. Ba yếu tố tạo nên nội dung chủ quan của tác phẩm.

   • Văn bản tiêu biểu

     • Vội vàng – Xuân Diệu

       Thơ mới; tình yêu cuộc sống tha thiết, quan niệm sống vội vàng, cuống quýt tận hưởng tuổi xuân.

     • Hồn Trương Ba, da hàng thịt – Lưu Quang Vũ

       Kịch; xung đột giữa linh hồn và thể xác; thông điệp được sống là chính mình, sống trọn vẹn những giá trị mình theo đuổi.

4. 4. Tiếng Việt

   • Tính khẳng định, phủ định

     Trong nghị luận, khẳng định cái đúng đi cùng phủ định cái sai; tăng cường bằng từ ngữ, cấu trúc câu, phép tu từ, lập luận. VD: “Đó là những lẽ phải không ai chối cãi được.”

   • Ngôn ngữ trang trọng, thân mật

     Trang trọng: giao tiếp nghi thức (phát biểu, văn bản hành chính), từ ngữ chuẩn mực. Thân mật: giao tiếp đời thường, gần gũi, có khẩu ngữ. Chọn đúng theo hoàn cảnh.

   • Giữ gìn, phát triển tiếng Việt

     Tuân thủ chuẩn ngữ âm, chính tả, từ ngữ, ngữ pháp; dùng từ mượn hợp lí; sáng tạo cách diễn đạt mới nhưng không lai căng.

5. 5. Viết – nói và nghe

   • Nghị luận vấn đề tuổi trẻ

     Cách ứng xử trong quan hệ gia đình, xã hội: giải thích → biểu hiện, ý nghĩa → phê phán biểu hiện lệch chuẩn → giải pháp → bài học của bản thân.

   • Thư trao đổi công việc

     Địa điểm, ngày tháng → lời chào → lí do viết → nội dung trao đổi rõ ràng, có đề xuất → lời cảm ơn, chào kết, kí tên; ngôn ngữ trang trọng, lịch sự.

   • Bài phát biểu phát động phong trào

     Chào hỏi → nêu ý nghĩa, mục tiêu phong trào → nội dung, cách thức tham gia → lời kêu gọi giàu cảm hứng.

   • Báo cáo dự án, tranh biện

     Báo cáo kết quả bài tập dự án (mục tiêu, quá trình, sản phẩm, đánh giá). Tranh biện: lập luận cho phe mình, phản biện phe kia bằng bằng chứng.

6. 6. Ôn thi tốt nghiệp THPT

   • Cấu trúc đề từ năm 2025

     Tự luận 120 phút: Đọc hiểu 4 điểm (5 câu, từ nhận biết đến vận dụng) và Viết 6 điểm: một đoạn văn khoảng 200 chữ (2 điểm) và một bài văn khoảng 600 chữ (4 điểm).

   • Ngữ liệu ngoài SGK

     Văn bản đọc hiểu và đề viết không lấy từ SGK; cần vận dụng kiến thức thể loại (truyện, thơ, kí, kịch, nghị luận, thông tin) để tự đọc văn bản mới.

   • Đọc hiểu

     Xác định thể loại, ngôi kể/nhân vật trữ tình, đề tài → trả lời đúng mức độ câu hỏi; câu “tác dụng” nêu cả hình thức và nội dung; câu vận dụng nêu quan điểm kèm lí giải.

   • Đoạn văn nghị luận khoảng 200 chữ

     Câu chủ đề nêu luận điểm → 3–4 ý triển khai có dẫn chứng → câu kết; đúng hình thức một đoạn, đúng số chữ.

   • Bài nghị luận khoảng 600 chữ

     Nghị luận xã hội: Mở bài nêu vấn đề → Thân bài giải thích, bàn luận, phản đề, giải pháp → Kết bài khẳng định, liên hệ. Nghị luận văn học: luận đề → 2–3 luận điểm có phân tích dẫn chứng → đánh giá.

   • Phân bổ thời gian

     Gợi ý: đọc hiểu khoảng 30 phút, đoạn văn 25–30 phút, bài văn 55–60 phút; dành vài phút soát lỗi chính tả, diễn đạt.