Sơ đồ tư duy Ngữ văn lớp 6 học kỳ I

📝 Dàn ý chi tiết

Toàn bộ ý trên sơ đồ kèm giải thích, ví dụ — đọc lại trước khi làm đề.

1. 1. Bài 1. Tôi và các bạn

   • Thể loại: truyện, truyện đồng thoại

     Truyện đồng thoại viết cho thiếu nhi, nhân vật là loài vật, đồ vật được nhân hóa, vừa mang đặc tính loài vật vừa mang tính cách con người.

   • Văn bản tiêu biểu

     • Bài học đường đời đầu tiên – Tô Hoài

       Trích “Dế Mèn phiêu lưu kí”. Dế Mèn kiêu căng trêu chị Cốc, gây ra cái chết của Dế Choắt → bài học về thói hung hăng, xốc nổi.

     • Nếu cậu muốn có một người bạn… – Ê-xu-pe-ri

       Trích “Hoàng tử bé”: cáo dạy hoàng tử bé về “cảm hóa” — tình bạn cần thời gian, sự kiên nhẫn và gắn bó.

     • Bắt nạt – Nguyễn Thế Hoàng Linh

       Bài thơ hóm hỉnh khuyên đừng bắt nạt người khác, hướng tới cách sống thân thiện, tôn trọng nhau.

   • Người kể chuyện, ngôi kể

     Ngôi thứ nhất: người kể xưng “tôi”, trực tiếp kể điều mình thấy, trải qua. Ngôi thứ ba: người kể giấu mình, gọi nhân vật bằng tên.

   • Tiếng Việt: từ đơn, từ phức

     Từ đơn có một tiếng (nhà, đi). Từ phức có từ hai tiếng trở lên: từ ghép (quan hệ nghĩa: quần áo) và từ láy (quan hệ âm: rón rén, xinh xắn).

   • Tiếng Việt: nghĩa của từ ngữ

     Giải nghĩa bằng cách tra từ điển, dựa vào câu văn chứa từ, hoặc giải thích từng yếu tố (với từ Hán Việt).

   • Viết và nói: kể lại một trải nghiệm

     Bài văn ngôi thứ nhất. MB: giới thiệu trải nghiệm. TB: kể sự việc theo trình tự (thời gian, địa điểm, nhân vật). KB: cảm xúc, bài học.

2. 2. Bài 2. Gõ cửa trái tim

   • Thể loại: thơ có yếu tố tự sự, miêu tả

     Bài thơ có kể sự việc, tả cảnh/người để bộc lộ cảm xúc. Chú ý số tiếng, vần, nhịp, khổ thơ và hình ảnh.

   • Văn bản tiêu biểu

     • Chuyện cổ tích về loài người – Xuân Quỳnh

       Thơ 5 chữ kể lại sự ra đời của muôn vật vì trẻ em → tình yêu thương dành cho trẻ thơ.

     • Mây và sóng – R. Ta-go

       Em bé từ chối lời rủ rê của mây, sóng để ở bên mẹ → tình mẫu tử thiêng liêng.

     • Bức tranh của em gái tôi – Tạ Duy Anh

       Người anh ghen tị với tài vẽ của em gái, rồi xúc động, hối hận khi thấy mình trong bức tranh → lòng nhân hậu giúp con người tự nhận ra lỗi.

   • Tiếng Việt: biện pháp tu từ ẩn dụ

     Gọi tên sự vật này bằng tên sự vật khác có nét tương đồng, tăng sức gợi hình. VD: “Người Cha mái tóc bạc” (Người Cha chỉ Bác Hồ).

   • Tiếng Việt: ôn so sánh, nghĩa của từ

     So sánh: vế A – phương diện – từ so sánh – vế B. VD: Cây cao bằng gang tay.

   • Viết: đoạn văn cảm xúc về bài thơ

     Câu mở đoạn: tên bài, tác giả, cảm xúc chung. Thân đoạn: cảm nhận nội dung và nghệ thuật (từ ngữ, hình ảnh). Kết đoạn: khẳng định cảm xúc.

   • Nói và nghe: ý kiến về đời sống gia đình

     Trình bày ý kiến về một vấn đề trong gia đình (VD: việc nhà, dùng điện thoại); có lí lẽ, dẫn chứng; lắng nghe góp ý.

3. 3. Bài 3. Yêu thương và chia sẻ

   • Thể loại: truyện (đề tài, chủ đề)

     Đề tài là phạm vi đời sống được phản ánh; chủ đề là vấn đề chính tác giả gửi gắm. Chú ý người kể chuyện ngôi thứ ba, chi tiết tiêu biểu.

   • Văn bản tiêu biểu

     • Cô bé bán diêm – An-đéc-xen

       Em bé nghèo chết rét đêm giao thừa sau những lần quẹt diêm mộng tưởng → niềm thương cảm với trẻ em bất hạnh.

     • Gió lạnh đầu mùa – Thạch Lam

       Chị em Sơn đem áo cho bé Hiên nghèo trong ngày rét → lòng nhân hậu, sẻ chia.

     • Con chào mào – Mai Văn Phấn

       Bài thơ về chú chim chào mào, gợi tình yêu thiên nhiên và ý thức để muôn loài được sống tự do.

   • Tiếng Việt: cụm danh từ

     Danh từ trung tâm + phụ ngữ trước/sau, nghĩa đầy đủ hơn danh từ. VD: “tất cả những que diêm ấy”.

   • Tiếng Việt: cụm động từ, cụm tính từ

     Động/tính từ trung tâm + phụ ngữ. VD: “đang quẹt que diêm”, “rất lạnh”. Dùng cụm từ để mở rộng thành phần chính của câu.

   • Viết và nói: kể lại một trải nghiệm

     Kể trải nghiệm về tình yêu thương, sẻ chia; có chi tiết cụ thể và cảm xúc chân thật; nói kể lại trước lớp.

4. 4. Bài 4. Quê hương yêu dấu

   • Thể loại: thơ lục bát

     Cặp câu 6 – 8 tiếng; tiếng 6 câu lục vần với tiếng 6 câu bát, tiếng 8 câu bát vần với tiếng 6 câu lục sau; nhịp chẵn (2/2/2, 4/4…).

   • Luật bằng trắc lục bát

     Tiếng 2, 6, 8 thanh bằng; tiếng 4 thanh trắc. Trong câu bát, tiếng 6 và tiếng 8 thường khác nhau (một thanh huyền, một thanh ngang).

   • Văn bản tiêu biểu

     • Chùm ca dao về quê hương, đất nước

       Ca dao lục bát ca ngợi cảnh đẹp các miền, thể hiện tình yêu, niềm tự hào về quê hương.

     • Chuyện cổ nước mình – Lâm Thị Mỹ Dạ

       Thơ lục bát: truyện cổ chứa đựng lòng nhân hậu, lẽ công bằng và bài học ông cha để lại.

     • Cây tre Việt Nam – Thép Mới

       Tre gắn bó với đời sống, lao động và chiến đấu của người Việt; tre là biểu tượng của con người Việt Nam.

   • Tiếng Việt: từ đồng âm, từ đa nghĩa

     Đồng âm: giống âm, nghĩa không liên quan (đường ăn – con đường). Đa nghĩa: nghĩa gốc + nghĩa chuyển (chân người – chân bàn).

   • Tiếng Việt: hoán dụ, thành ngữ

     Hoán dụ: gọi tên sự vật bằng tên sự vật khác có quan hệ gần gũi. VD: Cả lớp cười ồ (lớp = học sinh). Thành ngữ: cụm từ cố định, nghĩa hình ảnh.

   • Viết và nói: thơ lục bát, cảm xúc

     Tập làm thơ lục bát đúng vần, luật; viết đoạn văn cảm xúc về bài thơ lục bát; trình bày suy nghĩ về tình cảm với quê hương.

5. 5. Bài 5. Những nẻo đường xứ sở

   • Thể loại: kí, du kí

     Kí ghi chép người thật, việc thật, thường kể theo ngôi thứ nhất. Du kí là kí ghi lại chuyến đi đến những vùng đất mới.

   • Văn bản tiêu biểu

     • Cô Tô – Nguyễn Tuân

       Cảnh đảo Cô Tô sau trận bão và cảnh mặt trời mọc trên biển, sinh hoạt người dân → ngôn ngữ tài hoa, so sánh độc đáo.

     • Hang Én – Hà My

       Du kí về hang Én (Quảng Bình) hùng vĩ, nguyên sơ → ý thức khám phá, bảo vệ thiên nhiên.

     • Cửu Long Giang ta ơi – Nguyên Hồng

       Bài thơ ca ngợi dòng Cửu Long và vùng đất phương Nam giàu đẹp, kiên cường.

   • Tiếng Việt: so sánh, ẩn dụ (ôn)

     Nhận diện và nêu tác dụng trong văn kí. VD: “mặt trời… tròn trĩnh phúc hậu như lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn”.

   • Tiếng Việt: dấu ngoặc kép, gạch ngang

     Ngoặc kép đánh dấu từ ngữ hiểu theo nghĩa đặc biệt, lời dẫn trực tiếp; gạch ngang đánh dấu phần giải thích, chú thích.

   • Viết: tả cảnh sinh hoạt

     MB: giới thiệu cảnh (ở đâu, lúc nào). TB: tả bao quát → hoạt động con người, chi tiết nổi bật theo trình tự. KB: cảm nghĩ về cảnh.

   • Nói và nghe: chia sẻ một trải nghiệm

     Chia sẻ trải nghiệm về nơi em sống hoặc từng đến; nói có cảm xúc, có thể dùng tranh ảnh minh họa.