Sơ đồ tư duy Khoa học tự nhiên lớp 6 học kỳ II

📝 Dàn ý chi tiết

Toàn bộ ý trên sơ đồ kèm giải thích, ví dụ — đọc lại trước khi làm đề.

1. 1. Phân loại sinh vật

   • Các bậc phân loại

     Từ thấp đến cao: Loài → Chi → Họ → Bộ → Lớp → Ngành → Giới. Tên khoa học = tên chi + tên loài (Homo sapiens).

   • Năm giới sinh vật

     Khởi sinh (vi khuẩn), Nguyên sinh (trùng roi, tảo), Nấm, Thực vật, Động vật.

   • Khoá lưỡng phân

     Chia đôi nhóm sinh vật theo từng cặp đặc điểm đối lập (có cánh / không có cánh) cho đến khi tách riêng từng loài.

2. 2. Virus, vi khuẩn, nguyên sinh vật, nấm

   • Virus

     Chưa có cấu tạo tế bào; gồm vỏ protein và lõi vật chất di truyền; chỉ nhân lên trong tế bào sống. Gây cúm, sởi; phòng bằng vaccine.

   • Vi khuẩn

     Đơn bào nhân sơ, hình que, cầu, xoắn, phẩy. Có lợi (làm sữa chua, phân giải xác) và có hại (gây tả, lao, thương hàn).

   • Nguyên sinh vật

     Đa số đơn bào nhân thực (trùng roi, trùng giày, tảo). Trùng sốt rét lây qua muỗi Anopheles; trùng kiết lị gây bệnh đường ruột.

   • Nấm

     Nhân thực, dị dưỡng (hoại sinh, kí sinh). Nấm men làm bánh mì; nấm ăn (rơm, hương); nấm độc; nấm gây hắc lào, lang ben.

3. 3. Đa dạng thực vật và động vật

   • Các nhóm thực vật

     • Rêu

       Chưa có mạch dẫn, rễ giả; sinh sản bằng bào tử; sống nơi ẩm.

     • Dương xỉ

       Có mạch dẫn, rễ thật; sinh sản bằng bào tử (túi bào tử ở mặt dưới lá).

     • Hạt trần

       Có mạch dẫn, hạt nằm lộ trên lá noãn, chưa có hoa và quả (thông, vạn tuế).

     • Hạt kín

       Có hoa, quả; hạt được bảo vệ trong quả; đa dạng nhất (lúa, cam, bưởi).

   • Động vật không xương sống

     Ruột khoang (sứa), giun, thân mềm (ốc, mực), chân khớp (tôm, nhện, sâu bọ).

   • Động vật có xương sống

     Cá, lưỡng cư (ếch), bò sát (rắn, thằn lằn), chim, thú (động vật có vú).

   • Đa dạng sinh học

     Đa dạng về số loài và môi trường sống; rừng mưa nhiệt đới cao, hoang mạc thấp. Bảo vệ: cấm săn bắt trái phép, trồng rừng, lập khu bảo tồn.

4. 4. Lực trong đời sống

   • Lực và biểu diễn lực

     Lực là sự đẩy hoặc kéo; đơn vị newton (N); đo bằng lực kế. Biểu diễn bằng mũi tên: gốc là điểm đặt, chiều của lực, độ dài theo tỉ xích.

   • Tác dụng của lực

     Làm vật biến đổi chuyển động hoặc biến dạng. Lực tiếp xúc (tay đẩy xe) và lực không tiếp xúc (lực hấp dẫn, lực từ).

   • Biến dạng của lò xo

     Độ dãn Δl = l − l₀ tỉ lệ với khối lượng vật treo: treo 50 g dãn 1 cm thì treo 150 g dãn 3 cm (trong giới hạn đàn hồi).

   • Trọng lượng, lực hấp dẫn

     Trọng lượng là độ lớn lực hút của Trái Đất: P ≈ 10·m (P: N, m: kg); vật 2 kg có P ≈ 20 N. Khối lượng là lượng chất của vật.

   • Lực ma sát

     Ma sát trượt, lăn, nghỉ; cản trở chuyển động nhưng có lợi khi đi lại, phanh xe. Giảm: bôi trơn, ổ bi; tăng: khía rãnh lốp xe.

   • Lực cản của nước

     Vật chuyển động trong nước chịu lực cản lớn hơn trong không khí; diện tích mặt cản càng lớn, lực cản càng lớn.

5. 5. Năng lượng trong đời sống

   • Năng lượng và sự truyền năng lượng

     Năng lượng đặc trưng cho khả năng tác dụng lực hoặc làm nóng vật. Đơn vị joule (J); 1 kJ = 1000 J.

   • Các dạng năng lượng

     Động năng, thế năng (hấp dẫn, đàn hồi), nhiệt năng, điện năng, quang năng, năng lượng âm, hoá năng (thức ăn, nhiên liệu).

   • Định luật bảo toàn năng lượng

     Năng lượng không tự sinh ra, không tự mất đi, chỉ chuyển từ dạng này sang dạng khác. Bóng đèn: điện năng → quang năng + nhiệt năng.

   • Năng lượng hao phí

     Phần năng lượng không có ích (thường là nhiệt): quạt điện nóng lên. Năng lượng toàn phần = có ích + hao phí.

   • Năng lượng tái tạo, tiết kiệm

     Tái tạo: Mặt Trời, gió, nước, sinh khối. Không tái tạo: than, dầu, khí. Tiết kiệm: tắt điện khi không dùng, dùng đèn LED.

6. 6. Trái Đất và bầu trời

   • Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời

     Trái Đất tự quay quanh trục từ tây sang đông nên ta thấy Mặt Trời mọc ở đằng Đông, lặn ở đằng Tây; sinh ra ngày và đêm.

   • Các pha của Mặt Trăng

     Mặt Trăng không tự phát sáng mà phản chiếu ánh sáng Mặt Trời. Một tuần trăng ≈ 29,5 ngày: trăng mới → lưỡi liềm → bán nguyệt → trăng tròn.

   • Hệ Mặt Trời

     Mặt Trời và 8 hành tinh: Thuỷ, Kim, Trái Đất, Hoả, Mộc, Thổ, Thiên Vương, Hải Vương. Trái Đất là hành tinh thứ 3.

   • Ngân Hà

     Thiên hà chứa hệ Mặt Trời, gồm hàng trăm tỉ ngôi sao. Sao tự phát sáng; hành tinh không tự phát sáng.