Sơ đồ tư duy Ngữ văn lớp 6 học kỳ II

📝 Dàn ý chi tiết

Toàn bộ ý trên sơ đồ kèm giải thích, ví dụ — đọc lại trước khi làm đề.

1. 1. Bài 6. Chuyện kể về những người anh hùng

   • Thể loại: truyền thuyết

     Truyện dân gian kể về sự kiện, nhân vật liên quan đến lịch sử, có yếu tố kì ảo; thể hiện thái độ, cách đánh giá của nhân dân.

   • Văn bản tiêu biểu

     • Thánh Gióng

       Cậu bé làng Gióng lớn nhanh, cưỡi ngựa sắt đánh tan giặc Ân rồi bay về trời → lòng yêu nước, sức mạnh đoàn kết toàn dân.

     • Sơn Tinh, Thủy Tinh

       Hai thần tranh tài cầu hôn Mị Nương; Thủy Tinh dâng nước, Sơn Tinh dời núi → giải thích lũ lụt, ước mơ chế ngự thiên tai.

     • Ai ơi mồng chín tháng tư

       Văn bản thông tin giới thiệu hội Gióng (Phù Đổng): thời gian, địa điểm, các nghi lễ, trò diễn theo trình tự.

   • Tiếng Việt: dấu chấm phẩy

     Đánh dấu ranh giới giữa các vế câu ghép có cấu tạo phức tạp hoặc giữa các bộ phận trong phép liệt kê phức tạp.

   • Tiếng Việt: ôn từ ghép, từ láy, cụm từ

     VD: xâm phạm, tài giỏi (từ ghép); vội vàng, hoảng hốt (từ láy); “xâm phạm bờ cõi” (cụm động từ); so sánh “Giặc chết như ngả rạ”.

   • Viết: thuật lại một sự kiện

     Văn bản thông tin: MB giới thiệu sự kiện (lễ hội, hoạt động văn hóa). TB thuật diễn biến theo trình tự thời gian. KB ý nghĩa, cảm nghĩ.

   • Nói và nghe: kể lại một truyền thuyết

     Kể đúng các sự việc chính, giữ yếu tố kì ảo; có thể dùng ngôi thứ nhất hoặc thứ ba, giọng kể hấp dẫn.

2. 2. Bài 7. Thế giới cổ tích

   • Thể loại: truyện cổ tích

     Truyện dân gian, nhân vật thường bất hạnh, mồ côi hoặc dũng sĩ; có yếu tố kì ảo; thể hiện ước mơ công bằng, cái thiện thắng cái ác.

   • Văn bản tiêu biểu

     • Thạch Sanh

       Chàng mồ côi tốt bụng diệt chằn tinh, đại bàng, bị Lí Thông lừa vẫn bao dung; tiếng đàn và niêu cơm thần → khát vọng công lí, hòa bình.

     • Cây khế

       Người em hiền lành được chim thần trả ơn vàng; người anh tham lam bị rơi xuống biển → “ở hiền gặp lành”, phê phán lòng tham.

     • Vua chích chòe

       Truyện cổ tích nước ngoài (Grim): nàng công chúa kiêu ngạo được thử thách để biết khiêm nhường, quý trọng người khác.

   • Đặc điểm cốt truyện cổ tích

     Thường mở đầu “ngày xửa ngày xưa”, sự việc nối tiếp theo trình tự thời gian, kết thúc có hậu.

   • Tiếng Việt: nghĩa yếu tố Hán Việt

     Đoán nghĩa từ qua yếu tố cấu tạo. VD: “gia” là nhà → gia tài, gia cảnh, gia súc, gia truyền.

   • Tiếng Việt: nghĩa của từ, điệp ngữ

     Giải nghĩa từ trong văn cảnh (mơn mởn, lúc lỉu, ròng rã); lặp từ ngữ để nhấn mạnh, tạo nhịp điệu.

   • Viết và nói: đóng vai kể truyện cổ tích

     Đóng vai một nhân vật, kể bằng ngôi thứ nhất; giữ cốt truyện, thêm suy nghĩ, cảm xúc của nhân vật; không bỏ yếu tố kì ảo quan trọng.

3. 3. Bài 8. Khác biệt và gần gũi

   • Thể loại: văn bản nghị luận

     Văn bản nêu ý kiến về một vấn đề, dùng lí lẽ và bằng chứng để thuyết phục người đọc.

   • Ý kiến – lí lẽ – bằng chứng

     Ý kiến: quan điểm của người viết. Lí lẽ: lời giải thích, lập luận. Bằng chứng: ví dụ, số liệu, sự việc có thật làm sáng tỏ lí lẽ.

   • Văn bản tiêu biểu

     • Xem người ta kìa! – Lạc Thanh

       Bàn về lời cha mẹ hay so sánh con với người khác → mỗi người có nét riêng đáng quý, nhưng cũng cần hòa hợp với mọi người.

     • Hai loại khác biệt – Giong-mi Mun

       Phân biệt khác biệt do cố tình “làm khác” để gây chú ý với khác biệt đến từ suy nghĩ độc lập, sáng tạo của bản thân.

     • Bài tập làm văn – Gô-xi-nhi

       Truyện vui về bài tập làm văn của cậu bé Ni-cô-la, gợi suy nghĩ về nét riêng của mỗi người và sự trung thực, tự lập trong học tập.

   • Tiếng Việt: trạng ngữ

     Thành phần phụ bổ sung thời gian, nơi chốn, nguyên nhân, mục đích, điều kiện… VD: Hồi nhỏ, chúng tôi học cùng một lớp.

   • Tiếng Việt: lựa chọn từ ngữ, thành ngữ

     Chọn từ phù hợp sắc thái (“mỗi người một vẻ” hay hơn “mỗi người một kiểu”); hiểu nghĩa thành ngữ: đồng tâm hiệp lực, mười phân vẹn mười.

   • Viết và nói: ý kiến về một hiện tượng

     MB nêu hiện tượng và ý kiến. TB lí lẽ + bằng chứng (2–3 luận điểm). KB khẳng định ý kiến, đề xuất. Nói: trình bày ý kiến trước lớp.

4. 4. Bài 9. Trái Đất – ngôi nhà chung

   • Thể loại: văn bản thông tin

     Cung cấp thông tin chính xác về sự vật, hiện tượng; có nhan đề, sa-pô, đề mục, số liệu, hình ảnh, sơ đồ minh họa.

   • Văn bản tiêu biểu

     • Trái Đất – cái nôi của sự sống – Hồ Thanh Trang

       Trái Đất có nước, không khí, nhiệt độ thích hợp nên muôn loài sinh sôi; con người cần bảo vệ hành tinh.

     • Các loài chung sống với nhau như thế nào? – Ngọc Phú

       Giải thích sự cân bằng giữa các loài và mối nguy khi con người phá hoại tự nhiên.

     • Trái Đất – thơ Gam-da-tốp

       Bài thơ trò chuyện với Trái Đất, bày tỏ tình yêu và trách nhiệm gìn giữ hành tinh xanh.

   • Tiếng Việt: từ mượn

     Từ vay mượn tiếng nước ngoài: tiếng Hán (động vật, thực vật, tồn tại), các ngôn ngữ châu Âu (ô-dôn, in-tơ-nét). Dùng khi cần, tránh lạm dụng.

   • Viết: biên bản, tóm tắt bằng sơ đồ

     Biên bản: tên, thời gian, địa điểm, thành phần, diễn biến, kết luận, chữ kí thư kí và chủ tọa. Tóm tắt: ghi ý chính bằng sơ đồ.

   • Nói và nghe: thảo luận giải pháp

     Thảo luận nhóm về giải pháp khắc phục ô nhiễm môi trường: nêu ý kiến, lắng nghe, thống nhất giải pháp khả thi.

5. 5. Bài 10. Cuốn sách tôi yêu

   • Đọc mở rộng theo thể loại

     Tự chọn và đọc sách thuộc các thể loại đã học (truyện, thơ, kí, truyền thuyết, cổ tích, nghị luận, văn bản thông tin); ghi nhật kí đọc sách.

   • Viết: ý kiến về hiện tượng từ cuốn sách

     Từ một vấn đề đời sống gợi ra trong sách đã đọc, viết bài trình bày ý kiến có lí lẽ, bằng chứng.

   • Nói và nghe: giới thiệu cuốn sách

     Giới thiệu tên sách, tác giả, nội dung chính, điều em tâm đắc; trả lời câu hỏi của người nghe.

6. 6. Ôn tiếng Việt cả năm

   • Biện pháp tu từ

     So sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ, điệp ngữ: nhận diện → nêu tác dụng (gợi hình, gợi cảm, nhấn mạnh).

   • Từ và nghĩa của từ

     Từ đơn, từ phức; đồng âm, đa nghĩa; từ Hán Việt, từ mượn; thành ngữ.

   • Cụm từ và thành phần câu

     Cụm danh/động/tính từ mở rộng thành phần chính; trạng ngữ bổ sung hoàn cảnh cho câu.

   • Dấu câu

     Dấu chấm phẩy (ranh giới vế câu, phép liệt kê phức tạp); ngoặc kép (nghĩa đặc biệt, lời dẫn); gạch ngang (giải thích, chú thích).