Sơ đồ tư duy Hoá học lớp 11 học kỳ I

📝 Dàn ý chi tiết

Toàn bộ ý trên sơ đồ kèm giải thích, ví dụ — đọc lại trước khi làm đề.

1. 1. Cân bằng hoá học

   • Phản ứng thuận nghịch

     Xảy ra theo hai chiều ngược nhau trong cùng điều kiện: N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃. Trạng thái cân bằng khi v_thuận = v_nghịch (cân bằng động).

   • Hằng số cân bằng

     aA + bB ⇌ cC + dD: K_C = [C]ᶜ[D]ᵈ/([A]ᵃ[B]ᵇ), không đưa chất rắn vào biểu thức; K_C chỉ phụ thuộc nhiệt độ.

   • Nguyên lí Le Chatelier

     Cân bằng chuyển dịch theo chiều làm giảm tác động từ bên ngoài.

     • Nồng độ

       Tăng nồng độ một chất, cân bằng chuyển dịch theo chiều làm giảm nồng độ chất đó.

     • Áp suất

       Tăng áp suất → chiều làm giảm số mol khí. N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃: tăng áp suất, cân bằng chuyển dịch theo chiều thuận.

     • Nhiệt độ

       Tăng nhiệt độ → chiều thu nhiệt (ΔrH > 0). Chất xúc tác không làm chuyển dịch cân bằng.

2. 2. Cân bằng trong dung dịch nước

   • Sự điện li

     Chất điện li mạnh phân li hoàn toàn (HCl, NaOH, NaCl); chất điện li yếu phân li một phần: CH₃COOH ⇌ CH₃COO⁻ + H⁺.

   • Thuyết Brønsted – Lowry

     Acid cho H⁺, base nhận H⁺. NH₃ + H₂O ⇌ NH₄⁺ + OH⁻: NH₃ là base, H₂O là acid.

   • pH

     pH = −lg[H⁺]; ở 25 °C [H⁺]·[OH⁻] = 10⁻¹⁴. HCl 0,01 M có pH = 2; NaOH 0,01 M có pH = 12.

   • Chuẩn độ acid – base

     Dùng dung dịch NaOH đã biết nồng độ để xác định nồng độ HCl, chỉ thị phenolphthalein: C_HCl·V_HCl = C_NaOH·V_NaOH.

   • Thuỷ phân ion

     Al³⁺, Fe³⁺ thuỷ phân tạo môi trường acid (phèn chua làm trong nước); CO₃²⁻ thuỷ phân tạo môi trường base.

3. 3. Nitrogen và hợp chất

   • Nitrogen

     N₂ có liên kết ba bền, kém hoạt động ở nhiệt độ thường. N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ (t°, p, xt); N₂ + O₂ ⇌ 2NO (tia lửa điện, ~3000 °C).

   • Ammonia

     Khí mùi khai, tan rất nhiều trong nước; tính base yếu: NH₃ + HCl → NH₄Cl; tính khử: 4NH₃ + 3O₂ →(t°) 2N₂ + 6H₂O.

   • Muối ammonium

     Tác dụng với kiềm giải phóng NH₃ (nhận biết NH₄⁺): NH₄Cl + NaOH → NaCl + NH₃↑ + H₂O; dễ bị nhiệt phân.

   • Oxide của nitrogen, mưa acid

     NO, NO₂ gây mưa acid và khói quang hoá: 4NO₂ + O₂ + 2H₂O → 4HNO₃.

   • Nitric acid

     Acid mạnh, tính oxi hoá mạnh: Cu + 4HNO₃(đặc) → Cu(NO₃)₂ + 2NO₂ + 2H₂O. Fe, Al bị thụ động trong HNO₃ đặc, nguội.

   • Hiện tượng phú dưỡng

     Dư thừa N, P trong nước làm tảo phát triển mạnh, nước thiếu oxygen, sinh vật thuỷ sinh chết.

4. 4. Sulfur và hợp chất

   • Sulfur

     Vừa có tính oxi hoá (Fe + S → FeS; Hg + S → HgS, dùng thu gom thuỷ ngân rơi vãi), vừa có tính khử (S + O₂ → SO₂).

   • Sulfur dioxide

     Oxide acid, vừa oxi hoá vừa khử: SO₂ + Br₂ + 2H₂O → H₂SO₄ + 2HBr (làm mất màu nước bromine). Là tác nhân gây mưa acid.

   • Sulfuric acid loãng

     Acid mạnh: Fe + H₂SO₄ → FeSO₄ + H₂; tác dụng với base, oxide base, muối.

   • Sulfuric acid đặc

     Tính oxi hoá mạnh, háo nước: Cu + 2H₂SO₄ → CuSO₄ + SO₂ + 2H₂O; làm than hoá đường. Fe, Al thụ động trong H₂SO₄ đặc, nguội.

   • Muối sulfate

     Nhận biết SO₄²⁻ bằng ion Ba²⁺: BaCl₂ + H₂SO₄ → BaSO₄↓ (trắng) + 2HCl. Ứng dụng: thạch cao, phèn chua.

5. 5. Đại cương hoá học hữu cơ

   • Hợp chất hữu cơ

     Hợp chất của carbon (trừ CO, CO₂, muối carbonate, cyanide, carbide…). Liên kết chủ yếu là cộng hoá trị; thường dễ cháy, phản ứng chậm.

   • Nhóm chức, phổ IR

     Nhóm chức quyết định tính chất đặc trưng: –OH, –CHO, –COOH. Phổ IR nhận ra nhóm chức: C=O hấp thụ ~1650–1750 cm⁻¹, O–H ~3200–3600 cm⁻¹.

   • Tách và tinh chế

     Chưng cất (khác nhiệt độ sôi), chiết (dung môi không trộn lẫn), kết tinh (độ tan thay đổi theo nhiệt độ), sắc kí cột.

   • Lập công thức phân tử

     x : y : z = %C/12 : %H/1 : %O/16 → công thức đơn giản nhất; kết hợp phân tử khối (phổ MS: peak ion phân tử có m/z lớn nhất) → CTPT.

   • Thuyết cấu tạo hoá học

     Nguyên tử liên kết theo đúng hoá trị và theo thứ tự nhất định; C hoá trị IV tạo mạch hở, mạch nhánh, mạch vòng.

   • Đồng đẳng, đồng phân

     Đồng đẳng: hơn kém nhau một hay nhiều nhóm CH₂, tính chất tương tự. Đồng phân: cùng CTPT, khác cấu tạo (C₂H₅OH và CH₃OCH₃).