Sơ đồ tư duy Công nghệ lớp 11 học kỳ II

📝 Dàn ý chi tiết

Toàn bộ ý trên sơ đồ kèm giải thích, ví dụ — đọc lại trước khi làm đề.

1. 1. Cơ khí động lực

   • Khái niệm

     Lĩnh vực thiết kế, chế tạo, sử dụng, bảo dưỡng máy có động cơ: phương tiện giao thông, máy xây dựng, máy nông nghiệp…

   • Cấu tạo chung máy động lực

     Nguồn động lực (động cơ) → hệ thống truyền động → máy công tác (bộ phận làm việc).

   • Ngành nghề

     Kĩ sư cơ khí động lực, kĩ thuật viên sửa chữa ô tô, xe máy, máy thuỷ, vận hành máy công trình.

2. 2. Đại cương động cơ đốt trong

   • Khái niệm

     Động cơ nhiệt, nhiên liệu đốt cháy bên trong xilanh, biến nhiệt năng thành cơ năng.

   • Phân loại

     Theo nhiên liệu: xăng, diesel, gas. Theo số hành trình mỗi chu trình: 4 kì, 2 kì. Theo số xilanh, cách bố trí xilanh.

   • Cấu tạo chung

     2 cơ cấu (trục khuỷu – thanh truyền; phân phối khí) và các hệ thống: nhiên liệu – không khí, bôi trơn, làm mát, khởi động, đánh lửa (động cơ xăng).

   • Thông số cơ bản

     • Điểm chết, hành trình

       ĐCT, ĐCD: vị trí pít-tông đổi chiều. Hành trình S = 2R (R: bán kính quay trục khuỷu).

     • Thể tích

       Vct = Vtp − Vbc = πD²S/4 (Vtp: thể tích toàn phần, Vbc: thể tích buồng cháy).

     • Tỉ số nén

       ε = Vtp / Vbc; động cơ xăng khoảng 6–10, diesel khoảng 15–21.

3. 3. Nguyên lí làm việc

   • Động cơ 4 kì

     • Kì 1: Nạp

       Pít-tông đi xuống, xupap nạp mở: xăng nạp hoà khí, diesel nạp không khí.

     • Kì 2: Nén

       Hai xupap đóng, pít-tông đi lên nén môi chất; cuối kì bugi đánh lửa (xăng) hoặc phun nhiên liệu (diesel).

     • Kì 3: Cháy – dãn nở

       Khí cháy giãn nở đẩy pít-tông đi xuống — kì duy nhất sinh công.

     • Kì 4: Thải

       Xupap thải mở, pít-tông đi lên đẩy khí thải ra ngoài.

   • Chu trình 4 kì

     Gồm 4 hành trình pít-tông, trục khuỷu quay 2 vòng (720°).

   • Động cơ 2 kì

     Một chu trình gồm 2 hành trình pít-tông, trục khuỷu quay 1 vòng; dùng cửa nạp, cửa thải, cửa quét.

   • Xăng và diesel

     Xăng: hoà khí được đốt bằng tia lửa bugi. Diesel: nhiên liệu phun vào không khí nén nóng tự bốc cháy, không cần bugi.

4. 4. Cơ cấu và hệ thống

   • Trục khuỷu – thanh truyền

     Biến chuyển động tịnh tiến của pít-tông thành chuyển động quay của trục khuỷu (và ngược lại ở kì nạp, nén, thải).

   • Phân phối khí

     Đóng, mở cửa nạp, cửa thải đúng thời điểm để nạp đầy môi chất mới, thải sạch khí cháy (dùng xupap).

   • Nhiên liệu – không khí

     Cung cấp hoà khí (xăng) hoặc không khí và nhiên liệu cao áp qua bơm cao áp, vòi phun (diesel).

   • Bôi trơn

     Đưa dầu đến bề mặt ma sát để giảm ma sát, mài mòn, làm mát, làm sạch; phổ biến là bôi trơn cưỡng bức.

   • Làm mát

     Giữ nhiệt độ các chi tiết trong giới hạn: làm mát bằng nước hoặc bằng không khí.

   • Khởi động, đánh lửa

     Khởi động: quay trục khuỷu đến tốc độ nổ máy (động cơ điện, tay quay). Đánh lửa: tạo tia lửa ở bugi (động cơ xăng).

5. 5. Ô tô và hệ thống truyền lực

   • Cấu tạo chung ô tô

     Động cơ, thân vỏ, hệ thống truyền lực, hệ thống di chuyển (bánh xe, treo), hệ thống lái, phanh, hệ thống điện.

   • Đường truyền lực

     Động cơ → li hợp → hộp số → truyền lực các đăng → truyền lực chính → vi sai → bán trục → bánh xe chủ động.

   • Li hợp

     Ngắt, nối truyền động từ động cơ tới hộp số để khởi hành êm, chuyển số dễ dàng.

   • Hộp số

     Thay đổi lực kéo và tốc độ; tạo số lùi; ngắt truyền động lâu dài (số 0).

   • Truyền lực chính

     Tăng mô men xoắn, đổi hướng truyền lực 90° (cặp bánh răng côn).

   • Bộ vi sai

     Cho hai bánh xe chủ động quay với tốc độ khác nhau khi xe vào đường vòng.

6. 6. Treo, lái, phanh

   • Hệ thống treo

     Nối đàn hồi khung (thân) xe với bánh xe, giảm rung xóc; gồm bộ phận đàn hồi (lò xo, nhíp), giảm chấn, dẫn hướng.

   • Hệ thống lái

     Thay đổi hoặc giữ hướng chuyển động: vô lăng, trục lái, cơ cấu lái, dẫn động lái; có thể có trợ lực lái.

   • Hệ thống phanh

     Giảm tốc, dừng xe, giữ xe đứng yên; phanh tang trống, phanh đĩa; dẫn động thuỷ lực hoặc khí nén; ABS chống bó cứng.

   • An toàn giao thông

     Thắt dây an toàn, giữ khoảng cách, không phóng nhanh; kiểm tra phanh, lốp, đèn định kì.