Sơ đồ tư duy Ngữ văn lớp 10 học kỳ II

📝 Dàn ý chi tiết

Toàn bộ ý trên sơ đồ kèm giải thích, ví dụ — đọc lại trước khi làm đề.

1. 1. Tác gia Nguyễn Trãi (Bài 6)

   • Cuộc đời và con người

     Nguyễn Trãi (1380–1442), hiệu Ức Trai; anh hùng dân tộc, nhà văn hóa lớn, góp công lớn trong khởi nghĩa Lam Sơn; tư tưởng nhân nghĩa, yêu nước, thương dân.

   • Văn học trung đại Việt Nam

     Thế kỉ X – hết XIX; hai bộ phận chữ Hán và chữ Nôm; gắn với vận mệnh dân tộc; đặc trưng nổi bật là tính quy phạm.

   • Văn nghị luận trung đại

     Thể hịch, cáo, chiếu, biểu, thư…; bố cục quy phạm, nhiều điển tích, lập luận chặt chẽ, kết hợp yếu tố biểu cảm.

   • Tác phẩm tiêu biểu

     • Bình Ngô đại cáo (1428)

       Tuyên bố kết thúc chiến tranh, nền độc lập; bố cục: nêu luận đề nhân nghĩa → tố cáo tội ác giặc → tái hiện khởi nghĩa Lam Sơn → tuyên bố hòa bình, độc lập.

     • Bảo kính cảnh giới (bài 43)

       Thơ Nôm trong “Quốc âm thi tập”; cảnh ngày hè rực rỡ và tấm lòng mong “dân giàu đủ khắp đòi phương”.

     • Dục Thúy sơn

       Thơ chữ Hán; vẻ đẹp núi Dục Thúy và tình yêu thiên nhiên, hoài niệm Trương Hán Siêu.

2. 2. Người kể chuyện (Bài 7)

   • Ngôi thứ nhất, ngôi thứ ba

     Ngôi thứ nhất xưng “tôi”, có thể là nhân vật chính, phụ hay người chứng kiến. Ngôi thứ ba ẩn danh, có khả năng biết hết, bao quát mọi việc.

   • Điểm nhìn, lời người kể

     Người kể chuyện kể từ một điểm nhìn; lời kể, tả, bình luận định hướng cách người đọc hiểu nhân vật và sự việc.

   • Cảm hứng chủ đạo

     Tình cảm, thái độ xuyên suốt tác phẩm trước vấn đề được nêu (ngợi ca, cảm thương, phê phán…).

   • Văn bản tiêu biểu

     • Người cầm quyền khôi phục uy quyền – V. Huy-gô

       Trích “Những người khốn khổ”; Giăng Van-giăng đối mặt Gia-ve; người kể ngôi thứ ba bộc lộ thái độ rõ rệt.

     • Dưới bóng hoàng lan – Thạch Lam

       Truyện ngắn trữ tình, ít sự kiện; tình quê, tình người dịu dàng qua cảm nhận của Thanh.

     • Một chuyện đùa nho nhỏ – A. Sê-khốp

       Người kể xưng “tôi”, kể trò đùa với Na-đi-a; ý nghĩa của hạnh phúc và tình yêu.

3. 3. Văn bản thông tin (Bài 8–9)

   • Đặc trưng

     Cung cấp thông tin chính xác, khách quan: tên người, địa điểm, thời gian, số liệu kiểm chứng được; ngôn ngữ sáng rõ; có thể kết hợp miêu tả, tự sự, biểu cảm, nghị luận.

   • Bản tin

     Đưa tin sự kiện cập nhật, xác thực, ngắn gọn. Khi đọc, cần hỏi: ai viết, lập trường ra sao, thông tin sắp xếp thế nào, vì sao.

   • Nội quy, hướng dẫn nơi công cộng

     Cấu trúc chặt chẽ, mạch lạc; ngôn ngữ khách quan, rõ ràng, dễ hiểu; giúp người đọc thực hiện đúng quy định.

   • Phương tiện phi ngôn ngữ

     Số liệu, hình ảnh, biểu đồ, sơ đồ giúp thông tin trực quan và thể hiện quan hệ lô-gíc giữa các thông tin.

   • Văn bản tiêu biểu

     Phục hồi tầng ozone: thành công hiếm hoi của nỗ lực toàn cầu (Bài 8); Con đường không chọn – Rô-bớt Phrốt; Một đời như kẻ tìm đường – Phan Văn Trường (Bài 9).

4. 4. Tiếng Việt

   • Từ Hán Việt

     Hiểu nghĩa các từ như nhân nghĩa, văn hiến, điếu phạt; tác dụng tạo sự trang trọng, hàm súc cho văn chính luận trung đại.

   • Biện pháp chêm xen

     Xen từ, cụm từ vào câu để giải thích, bổ sung ý hoặc bộc lộ cảm xúc; thường đặt giữa dấu gạch ngang hoặc ngoặc đơn.

   • Biện pháp liệt kê

     Nêu chuỗi yếu tố cùng loại để thông tin đầy đủ, nhấn mạnh. VD: liệt kê tội ác giặc trong “Bình Ngô đại cáo”.

   • Phương tiện phi ngôn ngữ

     Đọc hiểu số liệu, hình ảnh, sơ đồ, biểu đồ và giải thích tác dụng của chúng trong văn bản.

5. 5. Viết

   • Nghị luận về một vấn đề xã hội

     MB nêu vấn đề → TB giải thích; bàn luận các khía cạnh với lí lẽ, bằng chứng; phản bác ý kiến trái chiều; đề xuất giải pháp → KB khẳng định, liên hệ.

   • Phân tích, đánh giá tác phẩm văn học

     Phân tích chủ đề và những nét đặc sắc về hình thức (người kể chuyện, điểm nhìn, ngôn ngữ…); đánh giá giá trị và tác dụng của chúng trong việc thể hiện chủ đề.

   • Nội quy, hướng dẫn nơi công cộng

     Tên văn bản → phạm vi áp dụng → các điều quy định/các bước hướng dẫn ngắn gọn, đánh số → hiệu lực, người ban hành.

   • Bài luận về bản thân

     Tự giới thiệu bằng một trải nghiệm, phẩm chất nổi bật → phân tích bằng câu chuyện cụ thể, bài học rút ra → định hướng, ước mơ; chân thực, có lập luận.

6. 6. Nói và nghe

   • Thảo luận ý kiến khác nhau

     Về vấn đề xã hội hoặc văn học: nêu rõ quan điểm, lắng nghe, tóm tắt ý người khác, phản hồi bằng lí lẽ và bằng chứng.

   • Thuyết trình có phi ngôn ngữ

     Kết hợp lời nói với hình ảnh, biểu đồ, video, cử chỉ để bài thuyết trình rõ ràng, hấp dẫn.