Sơ đồ tư duy Lịch sử lớp 8 học kỳ I

📝 Dàn ý chi tiết

Toàn bộ ý trên sơ đồ kèm giải thích, ví dụ — đọc lại trước khi làm đề.

1. 1. Các cuộc cách mạng tư sản

   • Cách mạng tư sản Anh (1642–1688)

     Nội chiến giữa Quốc hội và nhà vua; 1649 vua Sác-lơ I bị xử tử; 1688 chính biến lập chế độ quân chủ lập hiến. Lãnh đạo: tư sản và quý tộc mới.

   • Độc lập của 13 thuộc địa Bắc Mỹ

     Chiến tranh 1775–1783 do G. Oa-sinh-tơn chỉ huy; 4/7/1776 Tuyên ngôn Độc lập; 1783 Anh công nhận nền độc lập của Hợp chúng quốc Mỹ.

   • Cách mạng tư sản Pháp (1789–1794)

     14/7/1789 quần chúng phá ngục Ba-xti, mở đầu cách mạng; tháng 8/1789 thông qua Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền.

     • Diễn biến chính

       1792 nền cộng hoà được thành lập; 1793–1794 chuyên chính Gia-cô-banh đưa cách mạng lên đỉnh cao; 7/1794 phái Gia-cô-banh bị lật đổ.

     • Ý nghĩa

       Lật đổ chế độ phong kiến, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển; được coi là cuộc cách mạng tư sản triệt để nhất.

2. 2. Cách mạng công nghiệp

   • Bắt đầu ở Anh

     Nửa sau thế kỉ XVIII ở Anh, sau đó lan sang Pháp, Đức, Mỹ (giữa thế kỉ XIX).

   • Phát minh tiêu biểu

     Máy kéo sợi Gien-ni (1764), máy hơi nước của Giêm Oát (1784), máy dệt chạy bằng sức nước (1785), đầu máy xe lửa của Xti-phen-xơn (1814).

   • Hệ quả

     Năng suất lao động tăng, sản xuất cơ khí thay thủ công, đô thị hoá; hình thành hai giai cấp tư sản và vô sản với mâu thuẫn ngày càng sâu sắc.

3. 3. Đông Nam Á thế kỉ XVI – XIX

   • Thực dân phương Tây xâm nhập

     Bồ Đào Nha chiếm Ma-lắc-ca (1511); Tây Ban Nha ở Phi-líp-pin, Hà Lan ở In-đô-nê-xi-a, Anh ở Miến Điện, Mã Lai, Pháp ở Đông Dương; Xiêm giữ được độc lập.

   • Chính sách cai trị

     Vơ vét tài nguyên, bóc lột nhân công, “chia để trị”, kìm hãm văn hoá – giáo dục.

   • Đấu tranh chống thực dân

     Phong trào nổ ra ở nhiều nước (In-đô-nê-xi-a, Phi-líp-pin, Miến Điện, Việt Nam…) nhưng đều thất bại do thiếu tổ chức và đường lối đúng.

4. 4. Việt Nam thế kỉ XVI – XVIII

   • Nam – Bắc triều

     1527 Mạc Đăng Dung lập nhà Mạc (Bắc triều); 1533 Nguyễn Kim lập lại nhà Lê ở Thanh Hoá (Nam triều); chiến tranh kéo dài đến 1592.

   • Trịnh – Nguyễn phân tranh

     1627–1672 bảy lần giao chiến, lấy sông Gianh (Quảng Bình) làm ranh giới: Đàng Ngoài (chúa Trịnh) – Đàng Trong (chúa Nguyễn).

   • Khai phá vùng đất phía Nam

     1558 Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hoá; 1611 lập phủ Phú Yên; 1698 Nguyễn Hữu Cảnh lập phủ Gia Định; đến 1757 cơ bản hoàn thành ở Nam Bộ.

     • Hoàng Sa – Trường Sa

       Chúa Nguyễn lập đội Hoàng Sa (kiêm quản đội Bắc Hải) ra khai thác, quản lí các đảo – bằng chứng xác lập chủ quyền sớm.

   • Kinh tế – văn hoá

     Đô thị Kẻ Chợ (Thăng Long), Phố Hiến, Hội An phát triển; Thiên Chúa giáo truyền vào; chữ Quốc ngữ ra đời (thế kỉ XVII); văn học chữ Nôm phát triển.

5. 5. Khởi nghĩa nông dân và Tây Sơn

   • Khởi nghĩa nông dân Đàng Ngoài

     Thế kỉ XVIII chính quyền Lê – Trịnh suy thoái: Nguyễn Danh Phương, Nguyễn Hữu Cầu, Hoàng Công Chất, Lê Duy Mật nổi dậy; tuy thất bại nhưng làm lung lay chính quyền.

   • Khởi nghĩa Tây Sơn (1771)

     Ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ khởi nghĩa ở Tây Sơn (Bình Định); lật đổ chúa Nguyễn (1777), chúa Trịnh (1786).

   • Rạch Gầm – Xoài Mút (1785)

     Nguyễn Huệ đánh tan 5 vạn quân Xiêm trên sông Tiền (Tiền Giang).

   • Ngọc Hồi – Đống Đa (1789)

     Cuối 1788 Nguyễn Huệ lên ngôi (Quang Trung), hành quân thần tốc; Tết Kỷ Dậu 1789 đại phá 29 vạn quân Thanh.

   • Chính sách của Quang Trung

     Chiếu khuyến nông, mở cửa ải, thông chợ búa; Chiếu lập học, đề cao chữ Nôm; tổ chức lại quân đội.

6. 6. Âu – Mỹ cuối thế kỉ XVIII – đầu XX

   • Chủ nghĩa đế quốc

     Cuối thế kỉ XIX – đầu XX, các công ti độc quyền chi phối kinh tế; Anh là “đế quốc thực dân”, Pháp “cho vay lãi”, Đức “quân phiệt hiếu chiến”.

   • Phong trào công nhân

     Từ đập phá máy móc, bãi công đến đấu tranh chính trị; Quốc tế thứ nhất (1864), Quốc tế thứ hai (1889).

   • Chủ nghĩa xã hội khoa học

     Tháng 2/1848, C. Mác và Ph. Ăng-ghen công bố Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản – văn kiện đầu tiên của chủ nghĩa xã hội khoa học.

   • Công xã Pa-ri (1871)

     18/3/1871 nhân dân Pa-ri khởi nghĩa, lập Công xã – nhà nước kiểu mới đầu tiên của giai cấp vô sản, tồn tại 72 ngày.

7. 7. Chiến tranh thế giới I, CM tháng Mười

   • Nguyên nhân Chiến tranh thế giới thứ nhất

     Mâu thuẫn giữa các nước đế quốc về thuộc địa; hai khối đối địch: Liên minh (Đức, Áo – Hung) và Hiệp ước (Anh, Pháp, Nga).

   • Diễn biến – kết thúc (1914–1918)

     28/6/1914 Thái tử Áo – Hung bị ám sát ở Xa-ra-e-vô; 28/7/1914 chiến tranh bùng nổ; 1917 Mỹ tham chiến; 11/11/1918 Đức kí đình chiến.

   • Cách mạng tháng Mười Nga (1917)

     Tháng 2/1917 lật đổ Nga hoàng; tháng 10 (lịch Nga, tức 11/1917) Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vích lãnh đạo khởi nghĩa ở Pê-tơ-rô-grát, lập chính quyền Xô viết.

   • Ý nghĩa Cách mạng tháng Mười

     Lập nhà nước của công nhân, nông dân đầu tiên; cổ vũ phong trào cách mạng và giải phóng dân tộc trên thế giới.