Sơ đồ tư duy Lịch sử lớp 8 học kỳ II

📝 Dàn ý chi tiết

Toàn bộ ý trên sơ đồ kèm giải thích, ví dụ — đọc lại trước khi làm đề.

1. 1. Khoa học, kĩ thuật, văn học thế kỉ XVIII–XIX

   • Khoa học tự nhiên

     Định luật bảo toàn vật chất và năng lượng (Lô-mô-nô-xốp), thuyết tiến hoá (Đác-uyn), thuyết tế bào; nghiên cứu điện của Pha-ra-đây.

   • Kĩ thuật

     Tàu thuỷ chạy bằng hơi nước (Phơn-tơn, 1807), đầu máy xe lửa, máy điện tín (Moóc-xơ); luyện kim, máy móc phát triển.

   • Văn học – nghệ thuật

     Vích-to Huy-gô (Những người khốn khổ), Lép Tôn-xtôi, Mác Tuên; âm nhạc Mô-da, Bét-tô-ven; hội hoạ Van Gốc.

2. 2. Trung Quốc và Nhật Bản

   • Trung Quốc bị xâm lược

     Sau Chiến tranh thuốc phiện (1840–1842), các nước đế quốc xâu xé Trung Quốc; nhà Thanh suy yếu, nhân dân nổi dậy (Thái bình Thiên quốc, Nghĩa Hoà đoàn).

   • Duy tân Mậu Tuất (1898)

     Khang Hữu Vi, Lương Khải Siêu chủ trương cải cách, kéo dài 103 ngày thì bị phái thủ cựu đàn áp.

   • Cách mạng Tân Hợi (1911)

     Tôn Trung Sơn lãnh đạo (Trung Quốc Đồng minh hội, chủ nghĩa Tam dân); 10/10/1911 khởi nghĩa Vũ Xương; lật đổ nhà Thanh, lập Trung Hoa Dân quốc.

   • Duy tân Minh Trị (1868)

     Thiên hoàng Minh Trị cải cách toàn diện chính trị, kinh tế, quân sự, giáo dục → Nhật Bản thoát khỏi nguy cơ bị xâm lược, trở thành nước đế quốc.

3. 3. Ấn Độ và Đông Nam Á

   • Ấn Độ thuộc Anh

     Anh cai trị trực tiếp, vơ vét tài nguyên; 1885 Đảng Quốc đại thành lập; Ti-lắc lãnh đạo phái cấp tiến, phong trào đấu tranh dâng cao đầu thế kỉ XX.

   • Đông Nam Á thành thuộc địa

     Cuối thế kỉ XIX, hầu hết các nước Đông Nam Á bị thực dân phương Tây xâm chiếm; phong trào chống thực dân diễn ra ở In-đô-nê-xi-a, Phi-líp-pin, Miến Điện…

   • Xiêm giữ độc lập

     Vua Ra-ma V (Chu-la-lông-con) cải cách theo phương Tây, ngoại giao mềm dẻo → Xiêm là nước duy nhất ở Đông Nam Á không trở thành thuộc địa.

4. 4. Việt Nam dưới thời Nguyễn

   • Nhà Nguyễn thành lập

     1802 – Nguyễn Ánh lên ngôi (Gia Long), đóng đô ở Phú Xuân (Huế); 1804 đặt quốc hiệu Việt Nam; 1838 vua Minh Mạng đổi thành Đại Nam.

   • Chính trị – pháp luật

     Ban Hoàng Việt luật lệ (luật Gia Long); 1831–1832 Minh Mạng chia cả nước thành 30 tỉnh và phủ Thừa Thiên.

   • Chủ quyền biển đảo

     Thời Nguyễn tiếp tục đưa người ra Hoàng Sa, Trường Sa đo đạc, cắm mốc, dựng miếu; năm 1836 vua Minh Mạng cử thuỷ quân ra cắm mốc chủ quyền.

   • Kinh tế – xã hội

     Nông nghiệp trì trệ, thực hiện chính sách “bế quan toả cảng”; đời sống nhân dân khổ cực, nhiều cuộc khởi nghĩa (Phan Bá Vành, Lê Văn Khôi, Nông Văn Vân, Cao Bá Quát).

5. 5. Kháng chiến chống Pháp 1858–1884

   • Mở đầu ở Đà Nẵng (1858)

     1/9/1858 liên quân Pháp – Tây Ban Nha nổ súng xâm lược ở Đà Nẵng; quân dân ta do Nguyễn Tri Phương chỉ huy làm thất bại kế hoạch “đánh nhanh thắng nhanh”.

   • Mất dần Nam Kỳ

     1859 Pháp đánh Gia Định; 1862 Hiệp ước Nhâm Tuất nhượng 3 tỉnh miền Đông; 1867 Pháp chiếm nốt 3 tỉnh miền Tây Nam Kỳ.

     • Nhân dân Nam Kỳ kháng chiến

       Nguyễn Trung Trực đốt tàu Hy Vọng trên sông Nhật Tảo (1861); Trương Định được tôn là “Bình Tây đại nguyên soái”.

   • Pháp đánh Bắc Kỳ lần 1 (1873)

     Nguyễn Tri Phương hi sinh; 21/12/1873 trận Cầu Giấy, Gác-ni-ê bị giết; triều đình kí Hiệp ước Giáp Tuất (1874).

   • Pháp đánh Bắc Kỳ lần 2 (1882)

     Hoàng Diệu tuẫn tiết khi thành Hà Nội mất; 19/5/1883 trận Cầu Giấy lần hai, Ri-vi-e bị giết.

   • Hiệp ước 1883 và 1884

     Hiệp ước Hác-măng (1883) và Pa-tơ-nốt (1884) – Việt Nam trở thành thuộc địa, triều Nguyễn đầu hàng hoàn toàn.

6. 6. Phong trào chống Pháp 1885–1896

   • Phong trào Cần vương

     7/1885 Tôn Thất Thuyết tấn công Pháp ở kinh thành Huế thất bại, đưa vua Hàm Nghi ra Tân Sở (Quảng Trị) ban chiếu Cần vương kêu gọi cứu nước.

   • Khởi nghĩa tiêu biểu

     Ba Đình (1886–1887, Thanh Hoá – Phạm Bành, Đinh Công Tráng), Bãi Sậy (1883–1892, Hưng Yên – Nguyễn Thiện Thuật), Hương Khê (1885–1896, Phan Đình Phùng).

   • Khởi nghĩa Hương Khê

     Quy mô lớn và kéo dài nhất phong trào Cần vương (Hà Tĩnh – Nghệ An – Quảng Bình), Cao Thắng chế được súng trường theo kiểu Pháp.

   • Khởi nghĩa Yên Thế (1884–1913)

     Phong trào nông dân tự phát ở Bắc Giang do Hoàng Hoa Thám lãnh đạo, kéo dài gần 30 năm.

   • Trào lưu cải cách Duy tân

     Nửa cuối thế kỉ XIX, Nguyễn Trường Tộ, Nguyễn Lộ Trạch… đề nghị canh tân đất nước nhưng triều đình Nguyễn không chấp nhận.

7. 7. Phong trào yêu nước 1900–1917

   • Phan Bội Châu – xu hướng bạo động

     1904 lập Duy tân hội; 1905–1909 phong trào Đông du đưa thanh niên sang Nhật học; 1912 lập Việt Nam Quang phục hội ở Trung Quốc.

   • Phan Châu Trinh – xu hướng cải cách

     Chủ trương “khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh”; cuộc vận động Duy tân ở Trung Kỳ; phong trào chống thuế (1908).

   • Đông Kinh nghĩa thục (1907)

     Trường học ở Hà Nội do Lương Văn Can, Nguyễn Quyền… lập, truyền bá tư tưởng mới, cổ động dùng chữ Quốc ngữ.

   • Nguyễn Tất Thành ra đi (1911)

     5/6/1911 Nguyễn Tất Thành rời bến Nhà Rồng sang phương Tây tìm đường cứu nước – mở ra hướng đi mới cho cách mạng.