Sơ đồ tư duy Khoa học tự nhiên lớp 8 học kỳ II

📝 Dàn ý chi tiết

Toàn bộ ý trên sơ đồ kèm giải thích, ví dụ — đọc lại trước khi làm đề.

1. 1. Base và thang pH

   • Base, kiềm

     Base gồm nguyên tử kim loại liên kết với nhóm OH: NaOH, Ca(OH)₂, Cu(OH)₂. Kiềm là base tan trong nước: NaOH, KOH, Ba(OH)₂.

   • Tính chất của base

     Dung dịch kiềm làm quỳ tím hoá xanh, phenolphthalein không màu hoá hồng. Base + acid → muối + nước: NaOH + HCl → NaCl + H₂O.

   • Thang pH

     pH < 7: môi trường acid; pH = 7: trung tính (nước cất); pH > 7: môi trường base. Đo bằng giấy chỉ thị vạn năng hoặc bút đo pH.

2. 2. Oxide và muối

   • Oxide

     Hợp chất của hai nguyên tố, trong đó có oxygen: CaO, CO₂, SO₂, Fe₂O₃, CuO.

     • Oxide base

       Tác dụng với acid tạo muối và nước: CuO + 2HCl → CuCl₂ + H₂O.

     • Oxide acid

       Tác dụng với base tạo muối và nước: CO₂ + Ca(OH)₂ → CaCO₃↓ + H₂O.

     • Oxide lưỡng tính, trung tính

       Lưỡng tính: tác dụng cả với acid và base (Al₂O₃, ZnO). Trung tính: không tác dụng với acid, base (CO, NO).

   • Muối

     Hợp chất gồm cation kim loại (hoặc NH₄⁺) và anion gốc acid: NaCl, CuSO₄, CaCO₃, NH₄NO₃.

   • Tính chất của muối

     • Muối + kim loại

       Fe + CuSO₄ → FeSO₄ + Cu (sắt đẩy đồng ra khỏi muối).

     • Muối + acid

       CaCO₃ + 2HCl → CaCl₂ + CO₂↑ + H₂O.

     • Muối + base, muối + muối

       Xảy ra khi có kết tủa: CuSO₄ + 2NaOH → Cu(OH)₂↓ + Na₂SO₄; BaCl₂ + Na₂SO₄ → BaSO₄↓ + 2NaCl.

3. 3. Phân bón hoá học

   • Vai trò

     Cung cấp nguyên tố dinh dưỡng đa lượng (N, P, K), trung lượng (Ca, Mg, S), vi lượng (Fe, Zn, Cu, B…) cho cây trồng.

   • Phân đạm

     Cung cấp N, giúp cây phát triển thân, lá: urea (NH₂)₂CO, ammonium nitrate NH₄NO₃.

   • Phân lân, phân kali

     Lân cung cấp P (superphosphate Ca(H₂PO₄)₂), kích thích ra rễ; kali cung cấp K (KCl, K₂SO₄), tăng chất lượng quả, khả năng chống chịu.

   • Phân hỗn hợp, sử dụng hợp lí

     Phân NPK chứa cả N, P, K. Bón đúng loại, đúng liều, đúng lúc; lạm dụng gây ô nhiễm đất và nguồn nước.

4. 4. Điện

   • Nhiễm điện do cọ xát

     Vật nhiễm điện hút vật nhẹ. Có điện tích dương và âm; cùng loại đẩy nhau, khác loại hút nhau. Nguyên nhân: electron dịch chuyển giữa hai vật.

   • Dòng điện, nguồn điện

     Dòng điện là dòng các hạt mang điện dịch chuyển có hướng. Nguồn điện (pin, acquy) có cực dương, cực âm, cung cấp dòng điện lâu dài.

   • Mạch điện, vật dẫn – cách điện

     Mạch gồm nguồn, dây nối, công tắc, thiết bị tiêu thụ; vẽ sơ đồ bằng kí hiệu. Kim loại dẫn điện; nhựa, cao su, sứ cách điện.

   • Tác dụng của dòng điện

     Nhiệt (bàn là), phát sáng (đèn LED), từ (nam châm điện), hoá học (mạ điện), sinh lí (gây điện giật).

   • Cường độ dòng điện

     Kí hiệu I, đơn vị ampe (A); 1 A = 1000 mA. Đo bằng ampe kế mắc nối tiếp, chốt (+) nối về phía cực dương nguồn.

   • Hiệu điện thế

     Kí hiệu U, đơn vị vôn (V); 1 kV = 1000 V. Đo bằng vôn kế mắc song song với hai đầu dụng cụ; pin AA ghi 1,5 V.

5. 5. Nhiệt

   • Năng lượng nhiệt, nội năng

     Nội năng là tổng động năng và thế năng của các phân tử; nhiệt độ càng cao, phân tử chuyển động càng nhanh, nội năng càng lớn. Đơn vị J.

   • Dẫn nhiệt

     Truyền nhiệt qua vật rắn; kim loại dẫn nhiệt tốt; gỗ, nhựa, không khí dẫn nhiệt kém (quai nồi bằng nhựa).

   • Đối lưu

     Truyền nhiệt nhờ dòng chất lỏng, chất khí: nước nóng nổi lên, nước lạnh chìm xuống; điều hoà nên lắp trên cao.

   • Bức xạ nhiệt

     Truyền nhiệt bằng các tia nhiệt, xảy ra cả trong chân không (Mặt Trời sưởi ấm Trái Đất); vật màu tối hấp thụ nhiệt tốt.

   • Sự nở vì nhiệt

     Chất nở ra khi nóng, co lại khi lạnh; chất khí nở nhiều nhất, chất rắn ít nhất. Ứng dụng: khe hở đường ray, băng kép, nhiệt kế.

6. 6. Nội tiết, da, sinh sản ở người

   • Hệ nội tiết

     Tuyến tiết hormone vào máu: tuyến yên, giáp, tuỵ, trên thận, sinh dục. Thiếu iodine gây bướu cổ; tuỵ tiết insulin điều hoà đường huyết.

   • Da và điều hoà thân nhiệt

     Da bảo vệ, cảm giác, tiết mồ hôi, điều hoà thân nhiệt; thân nhiệt người khoảng 37 °C. Trời nóng: mạch máu dưới da dãn, tiết nhiều mồ hôi.

   • Xử lí cảm nóng, cảm lạnh

     Cảm nóng: đưa vào chỗ thoáng mát, lau người bằng nước mát, cho uống nước. Cảm lạnh: giữ ấm, uống nước ấm.

   • Sinh sản ở người

     Tinh hoàn tạo tinh trùng, buồng trứng tạo trứng. Thụ tinh tạo hợp tử, phôi làm tổ ở tử cung. Chu kì kinh nguyệt thường khoảng 28 ngày.

   • Bảo vệ sức khoẻ sinh sản

     Phòng bệnh lây truyền qua đường tình dục (HIV/AIDS, lậu, giang mai); tránh mang thai ở tuổi vị thành niên.

7. 7. Sinh vật và môi trường

   • Môi trường, nhân tố sinh thái

     Môi trường nước, trên cạn, trong đất, sinh vật. Nhân tố vô sinh và hữu sinh. Giới hạn sinh thái: cá rô phi ở Việt Nam sống được từ 5,6 °C đến 42 °C.

   • Quần thể sinh vật

     Các cá thể cùng loài, cùng khu vực, có khả năng sinh sản. Đặc trưng: số lượng, mật độ, tỉ lệ giới tính, thành phần nhóm tuổi, phân bố.

   • Quần xã sinh vật

     Tập hợp các quần thể khác loài cùng sống trong một khu vực. Đặc trưng: độ đa dạng, loài ưu thế, loài đặc trưng.

   • Hệ sinh thái

     Quần xã + sinh cảnh. Chuỗi thức ăn: cỏ → thỏ → cáo → vi sinh vật phân giải; nhiều chuỗi có mắt xích chung tạo lưới thức ăn.

   • Sinh quyển, cân bằng tự nhiên

     Sinh quyển: toàn bộ sinh vật và môi trường sống trên Trái Đất. Cân bằng tự nhiên: số lượng cá thể dao động quanh mức ổn định.

   • Bảo vệ môi trường

     Ô nhiễm do chất thải, thuốc trừ sâu, khí thải; biến đổi khí hậu. Biện pháp: xử lí rác, trồng rừng, tiết kiệm năng lượng.