Sơ đồ tư duy Ngữ văn lớp 8 học kỳ II

📝 Dàn ý chi tiết

Toàn bộ ý trên sơ đồ kèm giải thích, ví dụ — đọc lại trước khi làm đề.

1. 1. Truyện (Bài 6)

   • Cốt truyện đơn tuyến, đa tuyến

     Đơn tuyến: một mạch sự kiện, tập trung vào một hoặc vài nhân vật chính. Đa tuyến: ít nhất hai mạch sự kiện song song, đan xen, phản ánh nhiều bình diện đời sống.

   • Văn bản tiêu biểu

     • Mắt sói – Đa-ni-en Pen-nắc

       Cậu bé Phi Châu và con sói một mắt nhìn vào mắt nhau, thấu hiểu câu chuyện đời nhau; cốt truyện đa tuyến, thông điệp về sự thấu hiểu.

     • Lặng lẽ Sa Pa – Nguyễn Thành Long

       Anh thanh niên làm công tác khí tượng một mình trên đỉnh Yên Sơn, sống đẹp, cống hiến thầm lặng.

     • Chiếc lá cuối cùng – O. Hen-ri

       Cụ Bơ-men vẽ chiếc lá giữa đêm mưa gió để cứu Giôn-xi; kết thúc bất ngờ, tình yêu thương và sức mạnh của nghệ thuật.

   • Cách đọc truyện

     Xác định ngôi kể, mạch sự kiện (đơn tuyến/đa tuyến) → tình huống truyện → nhân vật và chi tiết đặc sắc → chủ đề, thông điệp, nét nghệ thuật.

2. 2. Thơ tự do (Bài 7)

   • Đặc điểm thể thơ

     Không quy định số tiếng mỗi dòng, số dòng mỗi khổ; có thể có hoặc không có vần; nhịp linh hoạt theo cảm xúc. Hình thức phóng khoáng giúp diễn tả cảm xúc mới mẻ, đa dạng.

   • Mạch cảm xúc, cảm hứng chủ đạo

     Mạch cảm xúc: cảm xúc vận động theo trình tự, có nhiều cung bậc. Cảm hứng chủ đạo: tình cảm sâu sắc chi phối toàn bộ tác phẩm (ngợi ca, xót thương, tự hào…).

   • Văn bản tiêu biểu

     • Đồng chí – Chính Hữu

       Tình đồng chí của những người lính nông dân thời kháng chiến chống Pháp; hình ảnh “đầu súng trăng treo”.

     • Lá đỏ – Nguyễn Đình Thi

       Cuộc gặp gỡ thoáng chốc với cô gái tiền phương trên đường Trường Sơn; khí thế ra trận của cả dân tộc.

     • Bài thơ về tiểu đội xe không kính – Phạm Tiến Duật

       Những chiếc xe không kính và người lính lái xe Trường Sơn trẻ trung, dũng cảm, lạc quan.

   • Cách đọc thơ tự do

     Chia đoạn theo mạch cảm xúc → tìm hình ảnh, từ ngữ, biện pháp tu từ nổi bật → nhận xét vần, nhịp, cách xuống dòng → nêu cảm hứng chủ đạo, thông điệp.

3. 3. Nghị luận văn học (Bài 8)

   • Khái niệm, đặc điểm

     Văn bản trình bày quan điểm, đánh giá về một vấn đề văn học (tác phẩm, tác giả, thể loại); có luận đề, luận điểm rõ, lí lẽ xác đáng, bằng chứng trích từ tác phẩm.

   • Người đọc và cách tiếp nhận

     Tác giả là chủ thể sáng tạo, người đọc là chủ thể tiếp nhận; mỗi người đọc có thể có cách cảm nhận riêng nhưng phải dựa trên văn bản.

   • Văn bản tiêu biểu

     • Nhà thơ của quê hương làng cảnh Việt Nam – Xuân Diệu

       Bàn về thơ thu của Nguyễn Khuyến, đặc biệt là “Thu điếu”; lập luận giàu cảm xúc, dẫn chứng tinh tế.

     • Đọc văn – cuộc chơi tìm ý nghĩa – Trần Đình Sử

       Đọc văn là hành trình người đọc chủ động khám phá, tìm ý nghĩa của tác phẩm.

4. 4. Văn bản thông tin (Bài 9, 10)

   • Khách quan và chủ quan

     Mục đích chính là cung cấp thông tin xác thực. Ý kiến chủ quan của người viết phải tách bạch với thông tin khách quan để thông tin không bị bóp méo.

   • Văn bản giải thích hiện tượng tự nhiên

     Làm rõ bản chất, nguyên nhân, tác động của hiện tượng; miêu tả biểu hiện điển hình, giải thích bằng căn cứ khoa học, có thể kèm hình ảnh, sơ đồ.

   • Văn bản giới thiệu sách

     Nêu khách quan nhan đề, tác giả, thể loại, đề tài, nội dung chính; điểm mới, giá trị của cuốn sách; có thể kèm đánh giá ngắn của người viết.

   • Văn bản tiêu biểu

     Miền châu thổ sông Cửu Long cần chuyển đổi từ sống chung sang chào đón lũ; Diễn từ ứng khẩu của thủ lĩnh da đỏ Xi-át-tơn – bàn về quan hệ con người và thiên nhiên.

5. 5. Tiếng Việt

   • Trợ từ, thán từ

     Trợ từ đi kèm để nhấn mạnh hoặc bày tỏ thái độ (những, cái, chính, đích, ngay). Thán từ bộc lộ cảm xúc hoặc dùng để gọi – đáp (ôi, than ôi, này, vâng).

   • Thành phần biệt lập

     Không tham gia diễn đạt nghĩa sự việc của câu: tình thái (có lẽ, chắc chắn), cảm thán (chao ôi), gọi – đáp (này, thưa ông), phụ chú (đặt giữa dấu gạch ngang, ngoặc đơn).

   • Câu theo mục đích nói

     Câu hỏi (dấu chấm hỏi), câu khiến (hãy, đừng, chớ…), câu cảm (ôi, trời ơi…), câu kể (kể, nhận định, thông báo). Một kiểu câu có thể dùng với mục đích khác (dùng gián tiếp).

   • Câu khẳng định, phủ định

     Câu phủ định có từ phủ định (không, chẳng, chưa, không phải là…), dùng để phủ định miêu tả hoặc phủ định bác bỏ; câu khẳng định xác nhận sự tồn tại của sự vật, sự việc.

6. 6. Viết

   • Phân tích một tác phẩm truyện

     MB giới thiệu tác giả, tác phẩm, nêu nhận định chung → TB phân tích chủ đề qua tình huống, nhân vật, chi tiết; phân tích nét nghệ thuật (ngôi kể, cốt truyện, ngôn ngữ) → KB đánh giá giá trị.

   • Đoạn văn cảm nghĩ về thơ tự do

     Câu mở nêu bài thơ, tác giả, ấn tượng chung → thân đoạn nêu cảm nghĩ về hình ảnh, cảm xúc, nét đặc sắc của thể thơ tự do, có dẫn thơ → câu kết khái quát.

   • Thuyết minh giải thích hiện tượng

     Giới thiệu hiện tượng tự nhiên → miêu tả biểu hiện → giải thích nguyên nhân, cơ chế diễn ra → nêu tác động và cách ứng phó; dùng số liệu, hình ảnh đáng tin cậy.

   • Văn bản kiến nghị

     Quốc hiệu, tiêu ngữ; tên văn bản; nơi nhận; người kiến nghị; nêu thực trạng, lí do → nội dung kiến nghị cụ thể, khả thi → lời cảm ơn, chữ kí.

   • Giới thiệu cuốn sách yêu thích

     Thông tin chung (tên sách, tác giả, nhà xuất bản) → nội dung chính, điểm đặc sắc → giá trị, đối tượng nên đọc.

7. 7. Nói và nghe

   • Giới thiệu một cuốn sách (truyện)

     Ngắn gọn, hấp dẫn; tóm tắt không tiết lộ hết kết thúc; nêu lí do nên đọc.

   • Trình bày, thảo luận ý kiến

     Vấn đề gợi ra từ tác phẩm; văn học trong đời sống hiện nay; tổ chức nề nếp sinh hoạt của bản thân.