Sơ đồ tư duy Khoa học tự nhiên lớp 7 học kỳ II

📝 Dàn ý chi tiết

Toàn bộ ý trên sơ đồ kèm giải thích, ví dụ — đọc lại trước khi làm đề.

1. 1. Phân tử, đơn chất, hợp chất

   • Phân tử

     Hạt đại diện cho chất, gồm các nguyên tử liên kết với nhau, thể hiện đầy đủ tính chất hoá học của chất. Phân tử H₂O gồm 2 H và 1 O.

   • Khối lượng phân tử

     Bằng tổng khối lượng các nguyên tử trong phân tử: H₂O = 2·1 + 16 = 18 amu; CO₂ = 12 + 2·16 = 44 amu.

   • Đơn chất

     Do một nguyên tố tạo nên: O₂, H₂, N₂ (phi kim), Fe, Cu (kim loại).

   • Hợp chất

     Do hai nguyên tố trở lên tạo nên: H₂O, NaCl, CO₂, CaCO₃.

2. 2. Liên kết hoá học

   • Lớp vỏ bền như khí hiếm

     Khi liên kết, nguyên tử có xu hướng đạt lớp electron ngoài cùng giống khí hiếm (8e, riêng He là 2e).

   • Liên kết ion

     Kim loại nhường e thành ion dương, phi kim nhận e thành ion âm, hai ion hút nhau: Na → Na⁺ + 1e; Cl + 1e → Cl⁻ ⇒ NaCl.

   • Liên kết cộng hoá trị

     Các nguyên tử phi kim góp chung electron: H₂ (H–H), Cl₂, H₂O (H–O–H).

   • Chất ion – chất cộng hoá trị

     Chất ion thường rắn, nóng chảy ở nhiệt độ cao, tan trong nước tạo dung dịch dẫn điện (NaCl). Chất cộng hoá trị có thể rắn, lỏng hoặc khí.

3. 3. Hoá trị và công thức hoá học

   • Hoá trị

     Con số biểu thị khả năng liên kết của nguyên tử; quy ước H hoá trị I, O hoá trị II. Trong CH₄, C có hoá trị IV.

   • Công thức hoá học

     Đơn chất: Cu, O₂; hợp chất: AₓBᵧ. Cho biết nguyên tố tạo chất, số nguyên tử mỗi nguyên tố và khối lượng phân tử.

   • Quy tắc hoá trị

     Với AₓBᵧ: x·a = y·b (a, b là hoá trị). Al (III) và O (II): 2·3 = 3·2 ⇒ Al₂O₃.

   • Phần trăm nguyên tố

     %A = x·KLNT(A)/KLPT·100%. Trong H₂O: %H = 2/18·100% ≈ 11,1%; %O ≈ 88,9%.

4. 4. Ánh sáng

   • Năng lượng ánh sáng

     Ánh sáng là một dạng năng lượng: pin Mặt Trời biến quang năng → điện năng; cây xanh dùng ánh sáng để quang hợp.

   • Tia sáng, chùm sáng

     Trong môi trường trong suốt, đồng tính, ánh sáng truyền theo đường thẳng. Chùm sáng song song, hội tụ, phân kì.

   • Vùng tối, vùng nửa tối

     Vùng tối không nhận được ánh sáng từ nguồn; vùng nửa tối nhận được một phần ánh sáng (khi nguồn sáng rộng).

   • Định luật phản xạ ánh sáng

     Tia phản xạ nằm trong mặt phẳng tới; góc phản xạ bằng góc tới (i' = i). Tia tới hợp với mặt gương 30° thì i = 60°.

   • Phản xạ và phản xạ khuếch tán

     Mặt nhẵn phản xạ chùm sáng theo một hướng (gương); mặt gồ ghề phản xạ theo mọi hướng (tờ giấy).

   • Ảnh qua gương phẳng

     Ảnh ảo, lớn bằng vật, đối xứng với vật qua gương. Vật cách gương 2 m thì ảnh cách vật 4 m.

5. 5. Từ

   • Nam châm

     Có hai cực Bắc (N) và Nam (S); cùng tên đẩy nhau, khác tên hút nhau. Hút sắt, thép, nickel, cobalt; không hút nhôm, đồng.

   • Từ trường, đường sức từ

     Vùng không gian quanh nam châm, dòng điện, tác dụng lực lên kim nam châm. Bên ngoài nam châm, đường sức đi ra ở cực N, đi vào ở cực S.

   • Từ trường Trái Đất

     Trái Đất như một nam châm khổng lồ; kim la bàn định hướng Bắc – Nam địa lí. Cực Bắc địa lí nằm gần cực từ Nam.

   • Nam châm điện

     Ống dây có dòng điện, lõi sắt non. Tăng số vòng dây hoặc cường độ dòng điện → từ mạnh hơn; ngắt điện thì hết từ tính.

6. 6. Sinh trưởng và phát triển

   • Khái niệm

     Sinh trưởng: tăng kích thước, khối lượng do tăng số lượng và kích thước tế bào. Phát triển: gồm sinh trưởng, phân hoá tế bào, phát sinh hình thái.

   • Mô phân sinh

     Mô phân sinh đỉnh làm thân, rễ dài ra; mô phân sinh bên làm thân to ra (cây hai lá mầm).

   • Phát triển ở động vật

     Không qua biến thái (người, chó); biến thái hoàn toàn (bướm: trứng → sâu → nhộng → bướm); biến thái không hoàn toàn (châu chấu).

   • Yếu tố ảnh hưởng, ứng dụng

     Nhiệt độ, ánh sáng, nước, dinh dưỡng, chất kích thích. Ứng dụng: bấm ngọn, tỉa cành, chiếu sáng, chọn giống phù hợp.

7. 7. Sinh sản ở sinh vật

   • Sinh sản vô tính

     Không có sự kết hợp giao tử, con giống mẹ. Thực vật: sinh sản sinh dưỡng (thân, rễ, lá); động vật: phân đôi, nảy chồi, trinh sản.

     • Giâm, chiết, ghép, nuôi cấy mô

       Nhân giống nhanh, giữ đặc tính tốt của cây mẹ: giâm cành sắn, chiết cam, ghép bưởi, nuôi cấy mô lan.

   • Sinh sản hữu tính

     Giao tử đực và cái kết hợp tạo hợp tử; con đa dạng, thích nghi tốt. Ở hoa: thụ phấn → thụ tinh → hạt và quả.

   • Điều hoà, điều khiển sinh sản

     Yếu tố ảnh hưởng: nhiệt độ, ánh sáng, thức ăn, hormone. Ứng dụng: thụ tinh nhân tạo, điều khiển số con, giới tính vật nuôi.

   • Cơ thể là một thể thống nhất

     Trao đổi chất, sinh trưởng, phát triển, cảm ứng, sinh sản liên quan mật thiết, giúp cơ thể tồn tại và thích nghi.