📰 Tuyển sinh đại học 2027 thay đổi gì? Mỗi ngành tối đa 3 phương thức, lộ trình giảm còn 1 phương thức từ 2028

Một học sinh lớp 12 hiện nay có thể vào cùng một ngành đại học bằng rất nhiều "cánh cửa" khác nhau: điểm thi tốt nghiệp THPT, học bạ, điểm thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, xét tuyển kết hợp chứng chỉ... Theo dự thảo quy chế mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), số cánh cửa đó sắp bị thu hẹp mạnh: từ năm 2027, mỗi ngành, chương trình đào tạo chỉ được dùng tối đa 3 phương thức xét tuyển, và từ năm 2028 chỉ còn 1 phương thức. Bài viết này tổng hợp những thay đổi được đề xuất, phân biệt rõ điều gì đã chính thức và điều gì vẫn đang là dự thảo, để phụ huynh và học sinh — đặc biệt là lứa 2k9 đang học lớp 12 — chủ động điều chỉnh kế hoạch.

Ngày 17/9/2026, Bộ GD&ĐT công bố dự thảo Thông tư sửa đổi quy chế tuyển sinh để lấy ý kiến (đến hết 23/9/2026); quy chế sửa đổi dự kiến ban hành trong tháng 11/2026 và có hiệu lực từ 1/1/2027. Đề xuất cốt lõi: mỗi cơ sở đào tạo dùng tối đa 5 phương thức; mỗi ngành/chương trình đào tạo tối đa 3 phương thức từ 2027, giảm còn 1 phương thức từ 2028. Xét tuyển thẳng và cử tuyển không tính vào giới hạn này. Dự thảo đồng thời đề xuất bỏ điểm cộng do trường tự quy định đối với chứng chỉ, thành tích, tiêu chí bổ sung; chỉ giữ điểm ưu tiên khu vực, đối tượng chính sách theo quy định chung. Đã chính thức: kế hoạch tuyển sinh 2027 (các trường công bố thông tin tuyển sinh trước 31/12/2026; đăng ký nguyện vọng 1–13/7/2027) và danh mục ngành đào tạo mới theo Thông tư 74/2026 với nhiều ngành đổi tên, đổi mã.

Hiện trạng: một ngành, quá nhiều "cửa" xét tuyển

Theo quy định hiện hành (Thông tư 06/2026/TT-BGDĐT), mỗi chương trình đào tạo được xét tuyển tối đa 5 phương thức, và hệ thống tuyển sinh chung đang ghi nhận tới 19 mã phương thức khác nhau: xét điểm thi tốt nghiệp THPT, xét học bạ, thi đánh giá năng lực, thi đánh giá tư duy, thi năng khiếu, xét tuyển kết hợp, xét chứng chỉ quốc tế... Nhiều lựa chọn nghe có vẻ có lợi cho thí sinh, nhưng thực tế phát sinh bất cập lớn nhất: các thang đo chưa tương đương nhau. Cùng một ngành, thí sinh vào bằng học bạ, bằng điểm thi riêng hay bằng điểm thi tốt nghiệp có thể có năng lực thực tế rất khác nhau nhưng lại cạnh tranh trong cùng một mặt bằng điểm chuẩn đã quy đổi. Đây cũng là gốc rễ của những tranh cãi mỗi mùa tuyển sinh về điểm chuẩn "ảo", chênh lệch giữa các phương thức.

Thay đổi thứ nhất: siết số phương thức theo lộ trình 5 → 3 → 1

Ba lưu ý quan trọng để tránh hiểu sai:

• Giới hạn áp dụng ở cấp ngành/chương trình, không có nghĩa cả nước hay cả một trường chỉ dùng một cách xét tuyển duy nhất. Mỗi trường vẫn được dùng tối đa 5 phương thức, nhưng phải "chia" cho các ngành của mình sao cho mỗi ngành không vượt quá hạn mức.
• Xét tuyển thẳng và xét tuyển cử tuyển không tính vào giới hạn — thí sinh đoạt giải học sinh giỏi quốc gia, quốc tế đủ điều kiện vẫn được tuyển thẳng như quy chế hiện hành.
• Cùng với việc siết số lượng, Bộ dự kiến chuẩn hóa danh mục phương thức từ 19 xuống còn 11 phương thức, gộp các phương thức trùng lặp, gần giống nhau. Theo GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT), đây là "lộ trình để mỗi ngành lựa chọn cách đánh giá phù hợp nhất, không phải chủ trương bắt mọi trường, mọi ngành trên cả nước cùng sử dụng một kết quả duy nhất". Ông lý giải: "Khi các thang đo chưa thực sự tương đương, việc chia một ngành thành nhiều cửa xét tuyển có thể làm thí sinh cùng năng lực được đối xử khác nhau". Giảm phương thức là để tăng tính bình đẳng, và "kết quả thi riêng, học bạ hoặc chứng chỉ vẫn có thể được sử dụng khi được cấu trúc minh bạch trong phương thức đã công bố".

Thay đổi thứ hai: bỏ điểm cộng do trường tự quy định

Cùng trong dự thảo, Bộ đề xuất từ năm 2027 các trường không được tự quy định điểm cộng đối với chứng chỉ, thành tích hoặc tiêu chí bổ sung. Điểm ưu tiên theo khu vực và đối tượng chính sách vẫn giữ nguyên theo quy định chung của Nhà nước. Cần nhấn mạnh để tránh hiểu nhầm lan truyền trên mạng xã hội: đây không phải "bỏ IELTS" hay "bỏ chứng chỉ ngoại ngữ". Chứng chỉ ngoại ngữ vẫn có thể được dùng để quy đổi, thay thế điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển theo quy tắc công khai của trường, hoặc để chứng minh yêu cầu ngoại ngữ đầu vào của các chương trình đào tạo bằng tiếng nước ngoài. Lý do Bộ siết điểm cộng, theo Vụ trưởng Nguyễn Tiến Thảo: Nhiều ngành có điểm chuẩn khoảng 28 điểm nhưng trường cộng tới 1,5 điểm cho chứng chỉ — khiến hàng nghìn thí sinh đạt 26,5–28 điểm vẫn trượt vì không có điều kiện thi các chứng chỉ tốn kém. Có ngành không yêu cầu ngoại ngữ, chỉ xét Toán – Vật lý – Hóa học, nhưng vẫn cộng điểm chứng chỉ tiếng Anh, làm đảo lộn thứ tự xét tuyển. Có tổ hợp đã gồm môn tiếng Anh, thí sinh lại được cộng thêm điểm nhờ chứng chỉ tiếng Anh — một năng lực bị tính hai lần. Số liệu của mùa tuyển sinh 2026 cho thấy mức độ phổ biến của cơ chế này: hơn 37.300 thí sinh đã dùng chứng chỉ tiếng Anh để được cộng điểm (riêng IELTS là hơn 35.900 em); chỉ riêng mức IELTS 6.0 — mức phổ biến nhất với 8.318 thí sinh — đã được các trường quy đổi thành 26 mức điểm cộng khác nhau. Năm 2026, điểm cộng đã bị khống chế tối đa 10% tổng điểm xét tuyển; dự thảo 2027 tiến thêm một bước là bỏ hẳn phần điểm cộng tự quy định.

Một đề xuất khác trong cùng dự thảo: ngưỡng tối thiểu 15 điểm

Dự thảo cũng đề xuất quy định ngưỡng bảo đảm chất lượng đầu vào đối với phương thức xét điểm thi tốt nghiệp THPT: thí sinh phải có tổng điểm 3 môn của kỳ thi trong năm tuyển sinh, tương ứng với tổ hợp xét tuyển, đạt tối thiểu 15 điểm theo thang 30. Đây là đề xuất đang lấy ý kiến, phụ huynh nên theo dõi bản quy chế chính thức dự kiến ban hành trong tháng 11/2026 để biết con số cuối cùng.

Những thay đổi ĐÃ CHÍNH THỨC cho mùa tuyển sinh 2027

Khác với các nội dung trên đang ở dạng dự thảo, hai nhóm thay đổi sau đã được ban hành và chắc chắn áp dụng: Kế hoạch tuyển sinh đại học, cao đẳng 2027 của Bộ GD&ĐT: Các trường phải công bố thông tin tuyển sinh 2027 trên website trước ngày 31/12/2026 — sớm hơn khoảng 2,5 tháng so với năm trước. Đây là mốc quan trọng nhất với học sinh lớp 12: ngay trong tháng 12/2026, mỗi trường sẽ chốt mình dùng những phương thức nào cho từng ngành. Thí sinh đăng ký, điều chỉnh nguyện vọng trên hệ thống từ 9h ngày 1/7/2027 đến 16h30 ngày 13/7/2027, không giới hạn số lần điều chỉnh; nộp lệ phí xét tuyển trực tuyến từ 14/7 đến 17h ngày 20/7/2027. Điểm sàn các ngành đào tạo giáo viên, sức khỏe, pháp luật do Bộ công bố trước ngày 9/7/2027. Theo kế hoạch, điểm chuẩn dự kiến công bố sau 17h ngày 12/8/2027; thí sinh xác nhận nhập học trước ngày 19/8/2027; các trường xét tuyển bổ sung từ ngày 20/8/2027. Danh mục ngành đào tạo mới (Thông tư 74/2026/TT-BGDĐT): ban hành ngày 28/8/2026, hiệu lực từ 12/10/2026, áp dụng cho các khóa tuyển sinh từ 1/1/2027. Nhiều ngành được sắp xếp lại tên gọi, gộp nhóm; mã ngành chuyển thành 6 chữ số theo cấu trúc lĩnh vực – nhóm ngành – ngành. Hệ quả thực tế: khi đăng ký nguyện vọng năm 2027, thí sinh phải đối chiếu tên và mã ngành mới trong thông tin tuyển sinh của trường, tránh nhầm lẫn với tên ngành quen thuộc các năm trước.

Tranh luận xung quanh dự thảo: trường đại học đề nghị lùi lộ trình

Dự thảo nhận được nhiều góp ý về thời điểm áp dụng. Đại diện một số trường đại học cho rằng quy chế tuyển sinh vừa thay đổi liên tục trong năm 2026, trong khi việc chuẩn bị của học sinh — học chứng chỉ ngoại ngữ, chọn tổ hợp môn, ôn thi đánh giá năng lực — thường kéo dài nhiều năm. Có ý kiến đề nghị lùi thời điểm áp dụng các quy định mới sang kỳ tuyển sinh 2028, bảo đảm tối thiểu 12 tháng để các trường công bố và thí sinh chuẩn bị, thay vì áp dụng ngay từ 1/1/2027 cho lứa học sinh sinh năm 2009 đang học lớp 12. Về phía học sinh, báo chí ghi nhận không ít em đã đầu tư học IELTS từ lớp 10 với chi phí hàng chục triệu đồng và lo lắng khi nghe tin "bỏ điểm cộng". Như phân tích ở mục 3, chứng chỉ không mất giá trị: nó vẫn dùng để quy đổi thay thế điểm môn ngoại ngữ và là yêu cầu đầu vào của nhiều chương trình chất lượng cao, tiên tiến, liên kết quốc tế — chỉ là không còn được cộng thêm điểm ngoài thang đo chính nữa. Kết luận thực tế cho phụ huynh: hãy chờ quy chế chính thức trong tháng 11/2026 và thông tin tuyển sinh của từng trường trước 31/12/2026 trước khi thay đổi căn bản kế hoạch ôn tập của con.

Khi mỗi ngành chỉ còn 3 (rồi 1) phương thức, phương thức nào sẽ được các trường giữ lại?

Đây là phần phân tích dự báo của chúng tôi, không phải thông tin chính thức. Dựa trên xu hướng tuyển sinh những năm gần đây, ba "cửa" nhiều khả năng được các trường ưu tiên giữ cho đa số ngành là: Xét điểm thi tốt nghiệp THPT — phương thức phổ quát nhất, mọi thí sinh đều có thể tham gia, dữ liệu đồng nhất toàn quốc. Gần như chắc chắn không ngành nào bỏ hẳn cửa này trong giai đoạn đầu. Xét kết quả kỳ thi riêng (đánh giá năng lực HSA của Đại học Quốc gia Hà Nội, đánh giá tư duy TSA của Đại học Bách khoa Hà Nội, APT của Đại học Quốc gia TP.HCM...) — với các trường top, đây là công cụ phân hóa tốt và đã vận hành ổn định nhiều năm trên máy tính. Xét tuyển kết hợp có cấu trúc rõ ràng (điểm thi + chứng chỉ quy đổi thay thế môn ngoại ngữ, hoặc điểm thi + học bạ theo trọng số công khai) — thay cho kiểu cộng điểm rời rạc hiện nay. Ngược lại, các phương thức "nhỏ lẻ", ít thí sinh, khó quy đổi tương đương sẽ là nhóm bị cắt giảm đầu tiên khi trường buộc phải chọn 3. Đến năm 2028, khi mỗi ngành chỉ còn 1 phương thức, nhiều khả năng sẽ xuất hiện hai xu hướng: ngành đại trà dùng điểm thi tốt nghiệp THPT làm phương thức duy nhất; còn nhóm trường/ngành top đầu có thể xây dựng phương thức tổng hợp riêng hoặc dựa vào kỳ thi đánh giá năng lực.

Học sinh cần làm gì ngay từ bây giờ?

Với học sinh lớp 12 (2k9) — lứa đầu tiên chịu tác động nếu dự thảo được thông qua: Đặt điểm thi tốt nghiệp THPT làm trục chính của kế hoạch: đây là phương thức chắc chắn tồn tại ở mọi kịch bản. Lịch quan trọng nhất: tháng 12/2026, khi các trường công bố thông tin tuyển sinh 2027. Lúc đó mới biết chính xác ngành mình nhắm tới còn những phương thức nào — đừng hoảng loạn thay đổi kế hoạch chỉ dựa trên dự thảo. Nếu đã có IELTS/chứng chỉ quốc tế: giữ nguyên, chứng chỉ vẫn dùng để quy đổi môn ngoại ngữ và xét các chương trình đặc thù. Nếu đang định "đầu tư IELTS chỉ để lấy điểm cộng", hãy cân nhắc lại hiệu quả chi phí. Nếu có ý định thi đánh giá năng lực/đánh giá tư duy, đăng ký các đợt thi sớm (thường mở từ đầu năm 2027) để có cơ hội thi lại cải thiện điểm.

Với học sinh lớp 10–11 (2k10, 2k11): các em sẽ vào đại học đúng giai đoạn mỗi ngành chỉ còn 1 phương thức (2028 trở đi). Hệ quả: việc xác định sớm ngành và trường mục tiêu quan trọng hơn hẳn — vì mỗi ngành sẽ chỉ có một "cửa" duy nhất, chọn sai cửa đồng nghĩa mất cơ hội. Song song đó, nền tảng kiến thức phổ thông vẫn là thứ không phương thức nào thay thế được; hình thức thi trên máy tính cũng đang đến gần, kỹ năng làm bài trực tuyến có bấm giờ nên được rèn từ sớm — xu hướng này Học Vui Mà đã phân tích ở bài Hà Nội tuyển sinh lớp 10 trên máy tính? với lộ trình thi trên máy tính của Bộ GD&ĐT.